Ένα πάρα πολύ καλό άρθρο του
Μιχάλη Ιγνατίου το οποίο δημοσιεύθηκε εχθές (13/07) στην εφημερίδα
Έθνος. Εξιστορεί το διπλωματικό παρασκήνιο την περίοδο της εισβολής των τούρκων στη μεγαλόνησο και την στάση του Χένρυ Κίσσινγκερ.
«Κόκκινο πανί» ήταν για τον Κίσινγκερ ο Μακάριος
«Αν και μας απασχολεί η ανθρωπιστική πτυχή του κυπριακού προβλήματος, οι πρόσφυγες, οι απώλειες ζωών και περιουσιών δεν είναι αυτό που κυρίως μας ενδιαφέρει. Η βασική μας έγνοια είναι ότι η Κύπρος (σ.σ.: εννοούσαν τον Μακάριο) προκαλεί αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο».
Τρία χρόνια μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 και την εισβολή του Αττίλα που ακολούθησε πέντε ημέρες μετά, ο Κλαρκ Κλίφορντ, προσωπικός απεσταλμένος του προέδρου Τζίμι Κάρτερ, παρουσιάζει την παραπάνω απαράδεκτη αμερικανική θέση στη διάρκεια των συζητήσεών του στην Αθήνα και την Αγκυρα με τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον τότε πρόεδρο Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ.
Επρόκειτο ακριβώς για την ίδια κουβέντα που εκστόμισε σχεδόν κατά λέξη ο Χένρι Κίσινγκερ στους στενούς συνεργάτες του, σε μία από τις πολλές συζητήσεις που είχε μαζί τους μετά την ανατροπή του Μακαρίου από τις δυνάμεις της χούντας και τους συνεργάτες τους της ΕΟΚΑ Β. Ο τότε υφυπουργός Εξωτερικών, Τζόζεφ Σίσκο, και άλλοι συνεργάτες του Κίσινγκερ ήταν αδιάψευστοι μάρτυρες των συζητηθέντων.
Οπως και τώρα, έτσι και τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες νοιάζονταν μόνο για τα στρατηγικά τους συμφέροντα, για τα οποία πολεμούν, σε όλα τα πλάτη και μήκη της Γης, μέχρι να τα επιβάλουν.
Περίπου τα ίδια λόγια άκουσε και ο Μακάριος από τον Τζορτζ Μπους το 1964 και τον Σάιρους Βανς το 1967.
Πρόκειται για την περίληψη των συμπερασμάτων της σύσκεψης του Early Ηοuse το 1972 και του σεμιναρίου της Ρώμης τον Νοέμβριο του 1973.
Αλλωστε, και η περίφημη μελέτη (option paper) του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του 1971 με σαφήνεια εξηγούσε ότι ένα από τα πεδία του «ψυχρού πολέμου» ήταν η ανατολική Μεσόγειος.
Πριν από το πραξικόπημα, ο Χένρι Κίσινγκερ ήταν προσεκτικός όταν συναντούσε τον Μακάριο ή όταν συζητούσε γι αυτόν με τους Σοβιετικούς ή άλλους ξένους ηγέτες.
«Αδιόρατη ενοχή»
Πίσω από τις κλειστές πόρτες δεν έκρυβε τα αισθήματά του. Οσοι τον έζησαν από κοντά μετά την επίθεση της χούντας εναντίον του Αρχιεπισκόπου διέκριναν «μία αδιόρατη ενοχή».
Πρώτον: Δεν ανταποκρίθηκε στις εκκλήσεις των Βρετανών αλλά και των συνεργατών του, οι οποίοι μετά το πραξικόπημα εισηγήθηκαν να δράσει υπέρ του Μακαρίου.
Δεύτερον: Ενώ ο Αρχιεπίσκοπος επιζητούσε την βοήθειά του, ο Κίσινγκερ έθετε εμπόδια στην επιστροφή του στο νησί, ενώ τοποθέτησε και τις βάσεις για να πατήσει το πόδι της η Τουρκία στην Κύπρο.
Τρίτον: Μετά την εισβολή νοιάστηκε μόνο για την επισημοποίηση της «νέας πραγματικότητας» στο νησί, επιβάλλοντας τη λύση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, που ταλαιπωρεί μέχρι σήμερα την Κύπρο.
Στη διάρκεια της μεγάλης δημοσιογραφικής έρευνας για το αντιμακαριακό πραξικόπημα, με τη συμμετοχή και του υποφαινόμενου, τέθηκε σε Αμερικανούς επώνυμους αξιωματούχους το εξής ερώτημα:
- Μήπως, μέχρι τις 15 Ιουλίου, ο Κίσινγκερ όντως δεν σχεδίαζε την ανατροπή του Μακάριου, αλλά -μετά το πραξικόπημα- αποφάσισε ότι είναι μία ευκαιρία να τον ξεφορτωθεί και να λύσει το Κυπριακό με τέτοιον τρόπο που εξυπηρετούνταν τα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα.
Απάντησε μόνο ο τότε διευθυντής του Γραφείου Κύπρου Τόμας Μπόγιατ, λέγοντας, χωρίς φόβο και πάθος, τα εξής: «Θα μπορούσαν να είναι έτσι τα πράγματα. Επίσης, νομίζω ότι ο Κίσινγκερ είδε το θέμα κάτω και από μια άλλη οπτική γωνία. Προσδοκούσε και ίσως έπεισε τον εαυτό του γι αυτό, ότι σίγουρα η ελληνική και η τουρκική κυβέρνηση είχαν προσυμφωνήσει.
Πίστευε ίσως ότι οι Ελληνες δεν ήταν τρελοί να ανατρέψουν τον Μακάριο χωρίς προηγούμενη ενημέρωση και διαβούλευση με την Τουρκία.
Δεν είναι δυνατόν. Εάν γνωρίζεις τα πράγματα στην περιοχή, ξέρεις ότι είναι τρελός ισχυρισμός. Εάν δεν γνωρίζεις τα πολιτικά δρώμενα στην περιοχή, σκέφτεσαι όπως και ο Κίσινγκερ, ο οποίος νόμιζε ότι πρόκειται για την περίοδο του 1815, όταν μεσουρανούσε στην Ευρώπη ο Μέτερνιχ. Πιστεύω ότι υποπτεύτηκε κάτι τέτοιο. Μετά ακολούθησε η εισβολή και μας είπε ότι είχαμε δίκιο. Ηταν αφελής η κρίση του».
ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑ Χ. ΤΑΣΚΑ
Ο Αμερικανός πρέσβης μαθαίνει για το πραξικόπημα από το... ραδιόφωνο
Στις 16 Ιουλίου 1974, σχεδόν 24 ώρες μετά το πραξικόπημα, ο Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα, Χένρι Τάσκα, απέστειλε απόρρητο τηλεγράφημα στον Κίσινγκερ, με κοινοποίηση στους επικεφαλής των διπλωματικών αποστολών στη Λευκωσία, την Αγκυρα, την έδρα των Ηνωμένων Εθνών και του ΝΑΤΟ. Θέμα: Πιθανό αποτέλεσμα πραξικοπήματος. Πρόκειται για ένα κείμενο-μνημείο αφέλειας, από έναν ανώτερο διπλωμάτη, ο οποίος πληροφορήθηκε το πραξικόπημα εναντίον του Μακάριου από το ελληνικό κρατικό ραδιόφωνο (!) και αφού απέτυχε να το προβλέψει, πόσω μάλλον να το αποτρέψει, έγραψε τα εξής στον προϊστάμενό του:
1 Η διαφυγή του Μακάριου από τη δολοφονία θα ήταν ακόμη ένα σημάδι αποτυχίας για τη διεκπεραίωση του πραξικοπήματος. Επίσης, μια άμεση ανακοίνωση από το ραδιόφωνο μετά το πραξικόπημα, ότι ο Μακάριος έχει δολοφονηθεί, αποδεικνύει το μέρος ενός προμελετημένου σεναρίου. Η προσεκτικά προετοιμασμένη δήλωση του Σαμψών για ένα δυνατό αντικομμουνιστικό «Κίνημα Εθνικής Σωτηρίας» είναι επίσης αναμφίβολα μέρος του ιδίου σεναρίου. Μια αποτυχία δολοφονίας του Μακάριου προφανώς δυσκολεύει τη σταθεροποίηση ενός νέου καθεστώτος από τους υποστηριχτές του Σαμψών.
2 Με τον Μακάριο να βρίσκεται σε μια θέση προσωπικής ασφάλειας, σε συνδυασμό με τη δήλωση του βρετανικού Φόρεϊν Οφις ότι συνεχίζει να αναγνωρίζει την κυβέρνηση Μακάριου, η θέση των ανταρτών θα μπορούσε να είναι επισφαλής. Αυτό είναι πολύ πιθανόν αν η αντίσταση στο νησί συνεχιστεί. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι με την πείρα που έχει το ελληνοκυπριακό κομμουνιστικό κόμμα, ένα από τα καλύτερα οργανωμένα κόμματα, μια πολύ δυνατή συντεχνία που κυριαρχείται από κομμουνιστές και ένα ενεργό σοσιαλιστικό κόμμα υπό τον έντονα αριστερό Βάσο Λυσσαρίδη, ο οποίος είχε ιδρύσει δικές του παραστρατιωτικές δυνάμεις, δεν θα συνεχιστεί η ένοπλη αντίσταση στην Εθνική Φρουρά η οποία ελέγχεται από Ελληνοκύπριους. Υπό τις περιστάσεις θα ανέμενε κανείς ότι η ΕΣΣΔ θα έσπευδε να παρέχει στρατιωτικά εφόδια στους αντιστασιακούς, αν και το νησί πιθανό να έχει μεγάλες ποσότητες κρυμμένων όπλων. Στην περίπτωση αυτή η ΕΣΣΔ θα ανταποκρινόταν στην έκκληση μιας νόμιμης αρχής μιας νόμιμης κυβέρνησης, μέλους των Ηνωμένων Εθνών.
3 Αν συνεχιστεί η διένεξη, είναι πολύ πιθανόν η κυβέρνηση της Τουρκίας να νιώσει υπό αυξημένη πίεση και να αυξήσει τις δυνάμεις της στην Κύπρο. Είναι νόμιμες υπό τους όρους των Συμφωνιών Ζυρίχης - Λονδίνου ως μία από τις εγγυήτριες δυνάμεις. Σε περίπτωση που σκοτωθούν, πληγωθούν ή απειληθούν σοβαρά, η πίεση στην Τουρκία για να δράσει θα είναι ακόμη μεγαλύτερη.
4 Στο τελευταίο ενδεχόμενο, θα ήταν δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι ο Ιωαννίδης δεν θα προέβαινε σε αύξηση των ελληνικών δυνάμεων. Παρεμπιπτόντως, αν η διένεξη παραταθεί ή υπάρχει απειλή συνέχισής της, ο Ιωαννίδης μπορεί να προσπαθήσει να αυξήσει τις ελληνικές δυνάμεις με κάθε δυνατό τρόπο, όπως με μυστική διείσδυση, αφού όσο συνεχιζόταν η ανεξάρτητη αντίσταση, τόσο πιο καταστροφική θα ήταν η όλη επιχείρηση για τον Ιωαννίδη.
5 Η (αμερικανική) πρεσβεία πιστεύει ότι υπάρχει λόγος να ευθύνεται για την επιχείρηση αυτή η ελληνική Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΚΥΠ). Μια καθαρή αποτυχία του Ιωαννίδη, με δεδομένη την τάση των Ελλήνων να εγκαταλείπουν τους αρχηγούς που αποτυγχάνουν, θα υπόσκαπτε σοβαρά τη χούντα του Ιωαννίδη. Ο Ιωαννίδης θα νιώσει υπό πίεση και η συμφωνία μας μαζί του σήμερα δείχνει ότι οι ενέργειές του μπορεί να αντικατοπτρίσουν τη νευρική του κατάσταση έτσι που να προχωρήσει με την καθιέρωση του καθεστώτος Σαμψών το συντομότερο δυνατό. Αν δεν πετύχει μπορεί να έχει προσκρούσεις με άλλο μέλος της στρατιωτικής ιεραρχίας, ιδιαίτερα αφού ο Ιωαννίδης τώρα ισχυρίζεται ότι δεν τους ενημέρωνε, ένας ισχυρισμός για τον οποίο υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία.
6 Ενας τελευταίος λόγος για τον Σαμψών: μια μελέτη των βιογραφικών μας αρχείων και γνώση για τον άνδρα αυτό βεβαιώνει την αντίληψη που είχαμε γι αυτόν μέχρι σήμερα. Είναι ένας καθαρός γκάνγκστερ, τύπου αρχηγός, χωρίς ενδοιασμούς για διάπραξη φόνου και εκτέλεσης. Μπορεί να θεωρηθεί και ως ένα διαθέσιμο εργαλείο για τον Ιωαννίδη, αλλά πιθανότερο να αποτελεί σημαντικό παθητικό στις πλείστες των περιπτώσεων.
7 Η κυβέρνηση της Τουρκίας μπορεί να θεωρήσει σε τελική ανάλυση ότι θα ήταν καλύτερα γι αυτήν να διαπραγματεύεται με έναν απευθείας αντιπρόσωπο των Αθηνών αντί για δύο, την Αθήνα και τον Μακάριο. Αυτή ήταν η γραμμή του Παπαδόπουλου και η τουρκική κυβέρνηση, ανακαλώντας το αυτό, μπορεί να θεωρήσει ότι μια συμφωνία μεταξύ των δύο στρατιωτικών για επίλυση του Κυπριακού, μαζί με άλλα μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας προβλήματα, μπορεί να είναι τώρα ευκολότερο να πραγματοποιηθεί.
Αυτό είναι αληθές ιδιαίτερα υπό το φως δυνατών δημόσιων διαβεβαιώσεων από πλευράς της ελληνικής κυβέρνησης και του Σαμψών, διακηρύττοντας τη σταθερή τους θέση στην αρχή μιας ενωμένης, κυρίαρχης και ανεξάρτητης Κύπρου, καθώς και τη συνεχή υποστήριξή τους για διακοινοτικές συνομιλίες για τις καθιερωμένες σταθερές και βιώσιμες σχέσεις μεταξύ των δύο ομάδων στο νησί.
8 Παράλληλα, έπρεπε να ήταν ξεκάθαρο στην τουρκική κυβέρνηση από τα αρχικά στάδια της διένεξης μεταξύ Αθηνών και Λευκωσίας ότι η ανεκτικότητα των Ελλήνων αρχηγών του καθεστώτος θα είχε σίγουρα όρια.
Η αχαρακτήριστα ήρεμη συμπεριφορά της τουρκικής πλευράς δικαιολογεί την υποψία ότι η επικοινωνία μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας σε προσωπικό επίπεδο, πιθανόν στρατιωτικό, μπορεί να έχει δώσει τις αναγκαίες διαβεβαιώσεις προς αποφυγήν κλιμάκωσης της τουρκικής αντίδρασης και αν αυτό αληθεύει, οι Τούρκοι στρατιωτικοί με πληροφορίες από πρώτο χέρι περί των προθέσεων των Ελλήνων ομολόγων τους θα αποτελούσαν ένα σημαντικό στοιχείο στη διατήρηση του ισοζυγίου Αγκυρας/Αθηνών στην παρούσα κρίση.
Πηγές:
Βιβλία: «Wrong Ηorse», «Τα Μυστικά Αρχεία του Κίσινγκερ», «Το Σεμινάριο της Ρώμης».
Πολύωρη συνέντευξη με τον Τόμας Μπόγιατ.
Μαγνητοφωνημένες συζητήσεις με τον Τζόζεφ Σίσκο.
Τηλεγράφημα 4530 από την Αθήνα προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Το άρθρο μπορείτε να το βρείτε
εδώ