[Κασσάνδρα]

Κοιλότητες στον πυθμένα της θάλασσας, στην Ανταρκτική, στην έρημο... Όλες οι νέες ανακαλύψεις (κάποιες πολύ μυστηριώδεις) για τις «τρύπες» της Γης.

Είναι δυνατό να υπάρχουν ακόμα πάνω στη Γη μυστηριώδεις και ανεξιχνίαστες γεωλογικές μορφές; Ναι, σύμφωνα με όσα ανακάλυψαν πρόσφατα οι γεωλόγοι στη δυτική έρημο της Αιγύπτου, στα βάθη του Ειρηνικού Ωκεανού, κοντά στα νησιά Γκαλάπαγκος, και στην Ανταρκτική. Με την πρώτη ματιά όλοι οι σχηματισμοί που βρίσκονται σε αυτές τις περιοχές θυμίζουν κρατήρες από πρόσκρουση αστεροειδούς· πώς όμως κατάφερε ένας αστεροειδής να σκάψει έναν κρατήρα στο βάθος του ωκεανού; Ποιο γιγάντιο σμήνος κομητών θα μπορούσε να δημιουργήσει τους περίπου 1.300 κρατήρες που έχουν καταμετρηθεί στην αιγυπτιακή έρημο από τον Φιλίπ Παγιού του ObservatoireAquitaindesSciencesdel’UniversdiFloirac (Γαλλία);

Βροχή μετεωριτών;
«Αυτό που είδαμε στην έρημο της Αιγύπτου είναι πολύ παράξενο. Δεν υπάρχει κάτι παρόμοιο σε κανένα σημείο του πλανήτη. Παρά τις αναλύσεις που έγιναν σε 60 κρατήρες της περιοχής, υπάρχουν ακόμα πολλά ερωτήματα που περιμένουν απάντηση», αναφέρει ο Παγιού. Η πρώτη εικασία του Γάλλου ερευνητή, που βασίζεται κυρίως στην παρατήρηση, ήταν ότι επρόκειτο για κρατήρες πρόσκρουσης, αλλά ο ιδιαίτερα μεγάλος αριθμός τους ήγειρε αμφιβολίες. Επειδή ο τόπος είναι πολύ απομακρυσμένος από κάθε κατοικημένη περιοχή, κανείς δεν κατάφερε μέχρι σήμερα να πραγματοποιήσει διατρήσεις στο εσωτερικό των κρατήρων.

Ολοκληρώθηκε όμως μια μελέτη με τη χρήση κυμάτων ραντάρ που μπορούν να διεισδύσουν στο έδαφος. Η επιστροφή αυτών των κυμάτων στην επιφάνεια, αφού αντανακλαστούν στους υποκείμενους βράχους, επέτρεψε την ανασύνθεση των γεωλογικών χαρακτηριστικών του εδάφους που έκρυβε η άμμος, οδηγώντας σε μια υπόθεση πολύ διαφορετική από την αρχική. Ο πρώτος που την υποστήριξε ήταν ο Μάριο Ντι Μαρτίνο, του INAF Αστρονομικού Παρατηρητηρίου του Τορίνου, ο οποίος πήγε στην περιοχή μαζί με άλλους γεωλόγους. «Απορρίψαμε τη θεωρία της πολλαπλής πτώσης μικρών αστεροειδών, γιατί δε βρέθηκε ίχνος τους στους βράχους, όπως τα χαρακτηριστικά σημάδια που αφήνουν οι υψηλές πιέσεις και οι θερμοκρασίες που δημιουργούνται από την πρόσκρουση». Πράγματι, όταν πέφτει ένας αστεροειδής, οι βράχοι που επηρεάζονται από το φαινόμενο φέρουν σημάδια του τεράστιου κρουστικού κύματος με τη μορφή μόνιμων παραμορφώσεων.

Ξεφύσημα καπνού
Ο Ντι Μαρτίνο και οι γεωλόγοι του Μουσείου πλανητικών επιστημών του Πράτο υπέθεσαν ότι ολόκληρη η περιοχή του Κεμπίρ αποτέλεσε στο παρελθόν το θέατρο μιας σειράς εκλύσεων ατμών και αερίων από το κέντρο της Γης. Η έξοδος αυτών των αερίων ορυκτοποίησε και σκλήρυνε τους βράχους με τους οποίους ήρθαν σε επαφή. Η διάβρωση που ακολούθησε, οφειλόμενη κυρίως στον άνεμο, μετακίνησε τους πιο εύθρυπτουςβράχους, οι οποίοι δεν είχαν υποστεί τη διαδικασία της ορυκτοποίησης.

«Και εγώ είμαι της γνώμης ότι οι κρατήρες δε δημιουργήθηκαν από προσκρούσεις μετεωριτών, γιατί τα στρώματα βράχων που τους περιβάλλουν δεν είναι “ανατρεπόμενα”, όπως συμβαίνει συνήθως μετά από μια πρόσκρουση», δήλωσε ο Τζέι Μέλος, από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνας, αφού εξέτασε την ίδια περιοχή.

Πυθμένας σαν γραβιέρα
Ακόμα πιο μυστηριώδεις κρατήρες ανακαλύφτηκαν πρόσφατα στον Ειρηνικό Ωκεανό, σε βάθος από 1.500 ως 3.000 μέτρα, κοντά στο RidgedeCarnegie, δίπλα σε μια υποθαλάσσια ηφαιστειακή οροσειρά καλυμμένη από ιζήματα πλούσια σε ανθρακικά άλατα, απέναντι από το Εκουαδόρ. Η ανακάλυψη είναι και πάλι γαλλική: μια αποστολή του GeosciencesAzur (ένα σημαντικό Εργαστήριο επιστημών της Γης) παρατήρησε την παρουσία δεκάδων κρατήρων με διάμετρο από 2 ως 3 χλμ., με βάθος που μπορούσε να φτάσει τα 500 μέτρα. Οι κρατήρες, που βρίσκονται πολύ κοντά ο ένας στον άλλο, εκτείνονται σε μια περιοχή που ξεπερνά τα 500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, σχεδόν τέσσερις φορές η έκταση της Ελλάδας. Αφού απορρίφτηκε η υπόθεση ότι δημιουργήθηκαν από αστεροειδείς ή κομήτες (η περιοχή δε φέρει ενδείξεις ότι κάποτε βρισκόταν πάνω από το επίπεδο της θάλασσας), όλοι αναζήτησαν μια εναλλακτική εξήγηση. «Αν βγάζαμε το νερό του ωκεανού, η περιοχή θα έμοιαζε με ένα τεράστιο καρστικόπεδίο, αλλά είναι δύσκολο να φανταστούμε πώς μπορεί να δράσει ο καρσισμός σε ένα τέτοιο βάθος», είπε ο Φρανσουά Μισό, που συμμετείχε στις έρευνες. Τα υποθαλάσσια καρστικά φαινόμενα εντοπίζονται μόνο σε πολύ μικρά βάθη ή κοντά στα δέλτα μεγάλων ποταμών, όπως στην εκβολή του Κόγκο και του Νείλου. Η πιο πιθανή απάντηση, που όμως πρέπει να επιβεβαιωθεί από περαιτέρω έρευνες, έφτασε μετά από πολλές εργαστηριακές δοκιμές.

Προηγουμένως, ας θυμηθούμε το εξής: όταν τα ιζήματα που παράγονται από νεκρούς θαλάσσιους οργανισμούς καθιζάνουν στις πλαγιές των υποθαλάσσιων ηφαιστείων διαμορφώνονται ακολουθώντας τη μορφολογία των τοιχωμάτων. Τα συγκεκριμένα παρουσιάζουν διάφορα «σκαλοπάτια», που έχουν δημιουργηθεί από σπασίματα κατά τη διάρκεια των ετών. Από τη στιγμή που σκληρύνουν τα ιζήματα και μεταμορφωθούν σε βράχο, κομματιάζονται όπου υπάρχουν σκαλοπάτια. Αυτό επιτρέπει στο νερό να διεισδύσει στις ρωγμές και να τις διευρύνει με μια μηχανική και χημική διαδικασία. Σε αυτή την περιοχή του ωκεανού, και σε αυτά τα βάθη, τα νερά είναι πολύ πιο όξινα από το κανονικό, λόγω της διάλυσης μιας τεράστιας ποσότητας πλαγκτού· αυτή η οξύτητα διαλύει τον υποκείμενο ασβεστόλιθο, δημιουργώντας βαθουλώματα που μοιάζουν με κρατήρες πρόσκρουσης!

Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι η διάλυση του ασβεστόλιθου σε αυτή την περιοχή απελευθέρωσε 7.200 δισεκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα, δηλαδή το 20% της συνολικής ποσότητας που υπάρχει σε όλους τους ωκεανούς. Όπως εξηγεί ο Μισό: «Προς το παρόν είναι αδύνατο να καταλάβουμε πότε και σε πόσο χρονικό διάστημα σχηματίστηκαν αυτοί οι κρατήρες. Αλλά αν το φαινόμενο εντοπίζεται σε μια σχετικά πρόσφατη περίοδο, λίγες χιλιάδες χρόνια πριν, μια τέτοια ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα δε θα έμενε διαλυμένη στο νερό, αλλά θα είχε εκλυθεί στην ατμόσφαιρα με σοβαρές συνέπειες για το κλίμα του πλανήτη».

Εξαφάνιση
Είναι σχεδόν σίγουρο ότι ο κρατήρας που ανακαλύφτηκε πρόσφατα κάτω από τους πάγους της Ανταρκτικής είναι κρατήρας πρόσκρουσης, παρ’ όλο που κανείς δεν τον έχει δει άμεσα. Ο αστεροειδής που τον δημιούργησε υπολογίζεται πως είχε διάμετρο 50 χλμ. και έπεσε στην περιοχή που είναι γνωστή ως WilkesLand, στο Ανατολικό παγοκάλυμμα της Ανταρκτικής. Ο κρατήρας φαίνεται πως είναι πιο μεγάλος από αυτόν που άνοιξε ο αστεροειδής που οδήγησε στην εξαφάνιση των δεινόσαυρων (βλ. Focus Νο 87). Αυτή τη στιγμή, με τη διάμετρο των 450-480 χλμ. (η ακριβής τιμή δεν έχει ακόμα προσδιοριστεί), ο κρατήρας της Ανταρκτικής φαίνεται πως είναι ο μεγαλύτερος που ανακαλύφτηκε ποτέ στη Γη.

Οι γεωλόγοι χρονολογούν την πτώση του αστεροειδούς στα 250 εκατομμύρια χρόνια πριν, δηλαδή σε μια περίοδο που συμπίπτει με την εξαφάνιση του 90% των γήινων ειδών, η οποία καταγράφηκε κατά το πέρασμα από την Πέρμια στην Τριαδική περίοδο. Ίσως με αυτή την πρόσκρουση συνδέεται και η δημιουργία της Αυστραλίας. Όπως εξηγεί ο Ραλφ βον Φρεζ, γεωλόγος από το OhioStateUniversity, που παρακολούθησε την έρευνα: «Η πρόσκρουση ήταν τόσο βίαιη ώστε σε εκείνο το σημείο της υπερηπείρου Γκοντβάνα (η οποία περιλάμβανε όλες τις στεριές) άρχισε να σχηματίζεται μια τεράστια ρωγμή εξαιτίας της οποίας, μετά από εκατομμύρια χρόνια, αποκολλήθηκε η Αυστραλία». Προς το παρόν αυτή η υπόθεση δεν είναι αποδεκτή από το σύνολο του επιστημονικού κόσμου, γιατί λείπουν οι αποδείξεις που θα την επιβεβαίωναν. Και θα λείπουν για πολύ ακόμα, καθώς δεν είναι εύκολο να γίνουν διατρήσεις για τη λήψη δειγμάτων σε πάγο που έχει πάχος 3-4 χιλιόμετρα...

Οροσειρά από κρατήρες
Ακόμα και στον Άρη υπάρχουν κρατήρες με ανεξήγητη προέλευση. Πρόκειται για τους κρατήρες που περιβάλλονται από δομές που μοιάζουν με κορόνες. Η εξήγηση που προς το παρόν θεωρείται πιο έγκυρη υποθέτει την πτώση μιας σειράς από θραύσματα αστεροειδών ή από πυρήνες κομητών. Αφήνει όμως πολλά ερωτηματικά η ευθυγράμμιση των κρατήρων και το γεγονός ότι δεν «ενοχλήθηκαν» αμοιβαία, με εξαίρεση στα άκρα. Προς το παρόν δεν υπάρχουν εναλλακτικές εξηγήσεις... αλλά υπάρχει ένα σχετικό γεγονός: το 1994 ο κομήτης Shoemaker-Levy έπεσε στον Δία και έσπασε σε χιλιάδες κομμάτια.

focusmag.gr