[Xavier]

Η πιο καλή φήμη (μέχρι την επόμενη)

Τη φήμη καλύτερα να την έχεις (και να είναι και καλή) παρά να ακούσεις να αναφέρεται σε σένα. Γιατί οι φήμες είναι σαν τα περιστέρια. Φαίνονται όμορφα όταν πετάνε, μέχρι να σε κουτσουλήσουν στο κούτελο. Και μετά δεν σε σώνει ούτε νερό, ούτε το σάλιο σου, ούτε το Azaxκαι το Avaτο ίδιο μαζί.

Οι ποδοσφαιρικές φήμες ειδικότερα, ταξιδεύουν πιο γρήγορα κι απ’ τον ήχο. Γεννιούνται στο μυαλό κάποιων από έναν δικαιολογημένο ή τυχαίο συνδυασμό σκέψεων και η μοίρα τους είναι προδιαγεγραμμένη από τη στιγμή που, είτε θα τις μοιραστούν με έναν ακόμα άνθρωπο (ο οποίος με τη σειρά του εννοείται ότι θα τη μοιραστεί με άλλους) είτε θα τις δημοσιεύσουν, οπότε πλέον αυτό που πριν ήταν μια απλή «φήμη» γίνεται -και με τη βούλα- σχεδόν «είδηση».

Οι φήμες είναι οι femmefatale της επικοινωνίας. Γοητευτικές, σκοτεινές, ιντριγκαδόρικες, ακίνδυνες και πολλά υποσχόμενες. Κανείς, για παράδειγμα, δεν βρέθηκε ποτέ στη φυλακή διασπείροντας μια φήμη (σε αντίθεση με τη «συκοφαντική δυσφήμηση»). Αντιθέτως πολλοί κέρδισαν την προσοχή του ακροατηρίου τους συζητώντας την, δείχνοντας ότι ξέρουν κάτι παραπάνω απ’ τους υπόλοιπους. Και σ’ αυτό ακριβώς το σημείο έγκειται και ο ανθρώπινος εθισμός στη φήμη: Βοηθάει να ξεχωρίσεις, να πουλήσεις μούρη, φύλλα, εκδούλευση, είναι τζάμπα και κανείς δε σου ζητάει τα ρέστα όταν αυτή διαψευστεί. Αντιθέτως, εάν σου κάτσει η «καλή» και επιβεβαιωθεί γίνεσαι ο απόλυτος «σας τα ‘λεγα εγώ αλλά δεν μ’ ακούγατε» τύπος στον κύκλο σου και ταυτοχρόνως κερδίζεις το «δικαίωμα» να εκστομίσεις τις επόμενες φήμες που θα ακούσεις ή θα σκαρφιστείς ως «αδιαμφισβήτητη αλήθεια».

Το ταξίδι της ποδοσφαιρικής φήμης είναι αστραπιαίο. Μια (έστω και κατ’ ελάχιστον πειστική) φήμη αναπαράγεται αυτομάτως σε όλα τα σχετικά και άσχετα mediaτου κόσμου, ενώ το Ίντερνετ δίνει τη δυνατότητα σε κάθε χώρα να κρυφοκοιτάει μέσα από την κλειδαρότρυπα όλες τις υπόλοιπες μήπως και ψαρέψει κάτι που να φαίνεται (χωρίς κατ’ ανάγκην να είναι κιόλας) ενδιαφέρον και «άξιο δημοσίευσης». Η δε ευκολία με την οποία σε πολλές περιπτώσεις γίνεται η αναπαραγωγή ειδήσεων ή «ειδήσεων» (βλ. copy – pasteκαι ας ελέγξει την εγκυρότητα ο επόμενος) μπορεί να οδηγήσει στο χειρότερο είδος πλάνης, σε μια απαράμιλλη ψευδαίσθηση: Να κάνει, δηλαδή, η φήμη τον κύκλο της και ακολούθως να επιστρέψει στον δημιουργό της στην αρχική της μορφή. Ας δούμε πως, σε 10 απλά βήματα:

Παράδειγμα πρωτογενούς φήμης: Ο Ολυμπιακός θέλει τον Ρικέλμε.
Βήμα πρώτο: Η φήμη δημοσιοποιείται σε ένα ελληνικό αθλητικό siteένα απόγευμα. Μέχρι το βράδυ έχει αναδημοσιευτεί από τα υπόλοιπα αθλητικά sites, ενώ έχει ψιλοπαίξει και στο ραδιόφωνο, μέσω μηνυμάτων «υποψιασμένων» ακροατών.
Βήμα δεύτερο: Την επομένη το πρωί τουλάχιστον οι μισές αθλητικές εφημερίδες αναδημοσιεύουν την είδηση, προσθέτοντας το «κάτι τις» τους, λόγω του ότι έχουν να γεμίσουν περισσότερο χώρο στην σελίδα τους από μία webpage. Στα αθλητικά ραδιόφωνα τα μηνύματα πληθαίνουν ενώ και οι ακροατές που βγαίνουν στον αέρα ρωτάνε τους παραγωγούς αν ξέρουν «κάτι παραπάνω».
Βήμα τρίτο: Ένα ξένο αθλητικό siteτης Αργεντινής αναπαράγει την είδηση του αντίστοιχου ελληνικού, τοποθετώντας τη στο ρεπορτάζ της Μπόκα Τζούνιορς.
Βήμα τέταρτο: Ένας Αργεντινός αθλητικογράφος επικοινωνεί με το siteκαι ζητάει να μάθει την πηγή. Του λένε ότι είναι από Ελλάδα. Τηλεφωνεί αλλά δεν μαθαίνει κάτι. Επικοινωνεί με την Μπόκα ή τον ίδιο τον παίκτη και επίσης δε βγάζει άκρη. Δεν πείθεται όμως.
Βήμα πέμπτο: Στα καπάκια επικοινωνεί με τη Βιγιαρεάλ, στην οποία ανήκουν τα δικαιώματα του Ρικέλμε μέχρι το 2009. Εκείνοι του απαντούν ότι «δεν έχουν καμία πρόταση του ΟΣΦΠ στα χέρια τους» και ότι δεν γνωρίζουν τίποτα σχετικό. Ο Αργεντινός, πιστός στο δημοσιογραφικό καθήκον, τους ρωτάει: «Ναι, αλλά αν είχατε πρόταση θα το σκεφτόσασταν;». Όπως κάνουν όλες οι ομάδες στον κόσμο σε τέτοιες περιπτώσεις για να πουν κάτι χωρίς στην ουσία να πουν τίποτα (και χωρίς, όμως, να πουν ψέματα) απαντούν «κάθε παίκτης έχει την τιμή του».
Βήμα έκτο: Ο Αργεντινός ψυλλιάζεται ότι κάτι ίσως να τρέχει και γράφει στην εφημερίδα του ότι «η Βιγιαρεάλ δεν θα έλεγε ‘όχι’ σε μια καλή πρόταση για τον Ρικέλμε».
Βήμα έβδομο: Τα ισπανικά ΜΜΕ αναπαράγουν την είδηση της εφημερίδας της Αργεντινής υποθέτοντας ότι «δικό τους παιδί είναι ο Ρικέλμε, στην πατρίδα τους αγωνίζεται τώρα, οπότε κάτι περισσότερο θα ξέρουν από μας».
Βήμα όγδοο: Τα ελληνικά αθλητικά sites, ακολουθούμενα κατά πόδας από τις αθλητικές εφημερίδες, αναπαράγουν αμέσως την «είδηση» Αργεντινών και Ισπανών και, συνδυάζοντάς την με τη φήμη την οποία τα ίδια ξεκίνησαν, συμπεραίνουν ότι «αφού διασταυρώνεται από δημοσιεύματα δύο χωρών πρέπει να είναι αλήθεια».
Βήμα ένατο: Η «είδηση» παίζει πλέον δυνατά σε ραδιόφωνο και τηλεόραση και οι δημοσιογράφοι πιέζουν τη διοίκηση του ΟΣΦΠ για λεπτομέρειες, θεωρώντας ότι με ενδεχόμενη διάψευσή τους απλώς «θολώνουν τα νερά».
Βήμα δέκατο: Voila! Είναι «επίσημο» πια: Ο Ολυμπιακός θέλει τον Ρικέλμε.

Υ.Γ. Προφανώς και η δουλειά δεν γίνεται πάντα μ’ αυτόν τον τρόπο, έτσι μας λένε. Να πιστέψουμε όμως τις φήμες;


Κώστας Βαϊμάκης και Γιάννης Τσαούσης