Μελάνωμα: Ο πιο επιθετικός καρκίνος του δέρματος

[elenid]

Ραγδαία και ανησυχητική αύξηση της συχνότητας του μελανώματος - του πολύ επιθετικού αυτού καρκίνου του δέρματος, που συχνά σκοτώνει τα θύματά του- σημειώνεται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα και στις περισσότερες χώρες του κόσμου, ώστε οι επιστήμονες να μιλούν πλέον για «επιδημία».
Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ, όπου τηρούνται ακριβή επιδημιολογικά αρχεία, η συχνότητα του μελανώματος ήταν ένας ασθενής στους 1.500 κατοίκους το 1935, ενώ το 2010 υπολογίζεται ότι θα είναι ένας στους 50 κατοίκους.
«Στη χώρα μας υπολογίζεται ότι έχουμε γύρω στα 500 μελανώματα τον χρόνο, χωρίς όμως να υπάρχει απόλυτα αξιόπιστη πηγή για τον αριθμό τους», επισημαίνει ο καθηγητής Δερματολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας και Μελέτης του Μελανώματος κ. Νικόλαος Γ. Σταυριανέας. «Πολλά, ιδίως αρχόμενα μελανώματα δεν καταγράφονται στα εθνικά στατιστικά στοιχεία. Και στη χώρα μας πάντως, παρατηρούμε σημαντική αύξηση της συχνότητας του μελανώματος».
Πώς δημιουργείται
Τι ακριβώς, όμως, είναι το μελάνωμα; «Το μελάνωμα είναι ο κακοήθης όγκος που δημιουργείται από την κακοήθη εξαλλαγή των μελανοκυττάρων», εξηγεί ο καθηγητής. «Αυτά είναι τα κύτταρα που παράγουν τη μελανίνη, πρωτεΐνη που έχει τον ρόλο να προστατεύει το δέρμα από τη βλαπτική επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας, που είναι ο κατ΄ εξοχήν καρκινογενετικός παράγοντας για το δέρμα».
Πόσο επικίνδυνο είναι το μελάνωμα; «Εάν δεν διαγνωσθεί πρώιμα και δεν αφαιρεθεί στην ώρα του, αποκτά επιθετική βιολογική συμπεριφορά, δίνει μεταστάσεις στα εσωτερικά όργανα και αποτελεί συχνή αιτία θανάτου», προειδοποιεί ο κ. Σταυριανέας.
Το μελάνωμα έχει μαύρο χρώμα, σε αντίθεση με τους καρκίνους του δέρματος που έχουν ερυθροϊώδες ή ρόδινο χρώμα. Στις γυναίκες, παρουσιάζεται συνήθως στις γάμπες, ενώ στους άνδρες στη ράχη τους.
Μπορεί όμως να αναπτυχθεί σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος είτε σε έδαφος κάποιας ελιάς, αλλά και σε υγιές δέρμα που δεν είχε στη θέση εκείνη ελιά. Συνήθως, το μελάνωμα κάνει την εμφάνισή του μετά την ηλικία των 40-45 χρόνων, αν και μπορεί να εμφανιστεί και στην ηλικία των 30-40 χρόνων, αλλά και σπανιότερα και στην παιδική και εφηβική ηλικία. Στις μισές περιπτώσεις μελανώματος στην παιδική ηλικία, αυτό εμφανίζεται στο έδαφος συγγενών γιγαντιαίων μελαγχρωματικών σπίλων (ελιών).
Οι καρκίνοι του δέρματος
Είκοσι χιλιάδες περιπτώσεις καρκίνων του δέρματος υπολογίζεται ότι παρουσιάζονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα (αν και δεν τηρούνται επιδημιολογικά αρχεία). Οι καρκίνοι του δέρματος προέρχονται από κακοήθη εξαλλαγή των επιθηλιακών κυττάρων της επιδερμίδας ή και των εξαρτημάτων της (θύλακοι τριχών) και σπανιότερα των ιδρωτοποιών αδένων. Πολλά τα είδη των καρκίνων του δέρματος, αλλά δύο είναι τα συχνότερα:
1) Ο βασικοκυτταρικός καρκίνος και 2) ο ακανθοκυτταρικός ή μαλπιγγιακός.
Ο βασικοκυτταρικός καρκίνος είναι ο συχνότερος καρκίνος του δέρματος. «Εντοπίζεται μόνο στο δέρμα και δεν δίνει μεταστάσεις», επισημαίνει ο κ. Σταυριανέας. «Εντοπίζεται κυρίως στο πρόσωπο (βλέφαρα, μύτη, άνω χείλος, μέτωπο, ζυγωματικές περιοχές) και στο τριχωτό της κεφαλής. Κάποτε, μπορεί να εντοπίζεται και στο κορμί ή και στα άκρα».
Εμφανίζεται ως έλκωση (πληγή) που δεν φαίνεται να επουλώνεται για πάνω από δύο μήνες ή ως ογκίδιο που έχει χρώμα σαν μαργαριτάρι, με μικρές ευρυαγγείες. Παρουσιάζεται συνήθως μετά τα 45-50 χρόνια της ζωής του ανθρώπου. «Αν και δεν δίνει μεταστάσεις, εμφανίζει τοπική κακοήθεια και καταστρέφει τους ιστούς στους οποίους αναπτύσσεται», λέει ο κ. Σταυριανέας. «Έτσι, εάν το άτομο με βασικοκυτταρικό καρκίνο δεν πάει σύντομα για θεραπεία, μπορεί να προκύψουν σοβαρές τοπικές καταστροφές».
Προτιμά τους άνδρες
Ο ακανθοκυτταρικός καρκίνος είναι ο δεύτερος συχνότερος καρκίνος του δέρματος, αλλά έχει πιο επιθετική συμπεριφορά από τον βασικοκυτταρικό. «Μπορεί να δώσει μεταστάσεις πρώτα στους λεμφαδένες της περιοχής και μετά στα εσωτερικά όργανα», τονίζει ο κ. Σταυριανέας. Εμφανίζεται και αυτός στις πιο εκτεθειμένες στον ήλιο περιοχές, δηλαδή στο πρόσωπο και τα χέρια.
Στις γυναίκες δεν εμφανίζεται στο κάτω χείλος, λόγω της προστατευτικής δράσης του κραγιόν, ούτε στο τριχωτό της κεφαλής και στα αυτιά, λόγω των μαλλιών τους. Συχνά αναπτύσσεται πάνω σε προκαρκινικές βλάβες του δέρματος, οι οποίες ονομάζονται ηλιακές ή ακτινικές υπερκερατώσεις. Παρουσιάζεται ως ελκωτικό σκληρό ογκίδιο ή με μυρμηκιώδη, θηλωματώδη μορφή.
Ο ακανθοκυτταρικός καρκίνος εμφανίζεται τις τελευταίες δεκαετίες κατά 50% συχνότερα στους άνδρες απ΄ ό,τι στις γυναίκες.
Θεραπευτική αντιμετώπιση

Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση του μελανώματος είναι η χειρουργική αφαίρεση. Για τους καρκίνους του δέρματος, μπορεί να εφαρμοσθούν και άλλα είδη θεραπείας εκτός της χειρουργικής επέμβασης: ακτινοθεραπεία, λέιζερ, κρυοπηξία, φωτοδυναμική θεραπεία και χορήγηση ανοσοτροποιητών και κυτταροστατικών τοπικώς. «Η κάθε περίπτωση εξατομικεύεται», υπογραμμίζει ο κ. Σταυριανέας.
6 συμβουλές που σώζουν ζωές

1 Να αποφεύγετε τα ηλιακά εγκαύματα στις ηλικίες έως 20 χρόνων, αλλά και σε όλη τη ζωή σας.
2Να εξετάζετε κάθε 3-6 μήνες τις ελιές στο σώμα σας και να ζητάτε από κάποιον οικείο σας να εξετάζει τις ελιές στη ράχη, στους γλουτούς και στο τριχωτό της κεφαλής σας. 3 Να πηγαίνετε αμέσως στον ειδικό γιατρό εάν μια ελιά αλλάζει χρώμα, μέγεθος ή συμπεριφορά.
4 Εάν εμφανίσετε ελκώδες ογκίδιο στο πρόσωπο ή στα χέρια, το οποίο δεν επουλώνεται επί δύο μήνες, να πάτε αμέσως στον δερματολόγο.
5 Να έχετε πάντα αντηλιακή προστασία (ακόμα και στη συννεφιά, κάτω από την ομπρέλα και στο χιόνι), με φυσικό τρόπο (σκιά, ρούχα, καπέλο, σκούρα γυαλιά) και με χρήση αντηλιακών (με δείκτη προστασίας 20 για άτομα που δεν έχουν νοσήματα με φωτοευαισθησία).

6 Να αποφεύγετε το καλοκαίρι την έκθεση στον ήλιο μεταξύ των ωρών 11 το πρωί έως 4 το απόγευμα, γιατί οι υπεριώδεις ακτίνες είναι κάθετες.
Οι αιτίες της εμφάνισής του

Για την εξαλλαγή ενός μελανοκυττάρου σε μελάνωμα ή ενός επιθηλιακού κυττάρου σε καρκίνο δέρματος, πρέπει να επιδράσουν τα εξής αίτια: ● Γενετικά.
● Ανοσολογικά.
● Περιβαλλοντικά (κυρίως η υπεριώδης ακτινοβολία του ήλιου).
● Ηλικία.
Η κατασκευή του δέρματός μας παίζει καίριο ρόλο στην επιρρέπειά μας για μελανώματα και καρκίνους του δέρματος. Μάλιστα, άτομα που έχουν ανοικτό χρώμα δέρματος και πάνω από 100 ελιές (σπίλους) στο σώμα τους διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εξαλλαγεί κάποιος σπίλος και να μεταπέσει σε μελάνωμα.

Το μελάνωμα και οι καρκίνοι του δέρματος διαγιγνώσκονται εύκολα από τον έμπειρο γιατρό. «Για το μελάνωμα ειδικά υπάρχει ο μνημοτεχνικός κανόνας Α.Β.C.D., από τα αρχικά των λέξεων Αsymmetry, Βorder, Color, Diameter», λέει ο κ. Σταυριανέας.
● Ασυμμετρία (Αsymmetry). Εάν η μελαγχρωματική βλάβη διαιρεθεί νοερά στη μέση και το ένα μισό εμφανίζει συμμετρία με το άλλο, η βλάβη θεωρείται καλοήθης. Η ασυμμετρία οδηγεί στη σκέψη της κακοήθειας.
●Όριο (Βorder). Εάν το χείλος και το όριο της βλάβης είναι ομαλά και σαφώς καθοριζόμενα από το γύρω υγιές δέρμα, αυτό αποτελεί στοιχείο που συνηγορεί υπέρ της καλοήθειας. Ανώμαλα και ασαφώς καθοριζόμενα όρια της βλάβης προσανατολίζουν σε κακοήθεια.
● Χρώμα (Color). Στις καλοήθεις βλάβες παρατηρείται ενιαίο χρώμα σε όλη την επιφάνειά της. Αντιθέτως, η παρουσία δύο ή περισσοτέρων χρωμάτων και αποχρώσεων θεωρείται στοιχείο υπέρ της κακοήθειας. ● Διάμετρος (Diameter). Βλάβες με διάμετρο μικρότερη των 6 mm θεωρούνται κατά κανόνα καλοήθεις.
Η σύγχρονη τεχνολογία βοηθά στην εκτίμηση της κακοήθειας με τα δερματοσκόπια, την ψηφιακή ανάλυση της εικόνας και πρόγραμμα βαθμολόγησης των βλαβών. «Πάντως, τα πιο καθοριστικά στοιχεία είναι η εμπειρία και η εκπαίδευση του γιατρού που εξετάζει, ο οποίος μπορεί να υποπτευθεί και τελείως άτυπες μορφές μελανώματος, όπως το αχρωμικό μελάνωμα (που συνήθως αναπτύσσεται στο δέρμα των πελμάτων) και το δεσμοπλαστικό μελάνωμα (που μοιάζει με σάρκωμα)», επισημαίνει ο κ. Σταυριανέας. «Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης είναι καθοριστική για τη ζωή του ασθενούς: το πρώιμο μελάνωμα θεραπεύεται, το παραμελημένο σκοτώνει».
Οι παράγοντες κινδύνου είναι κυρίως οι εξής:
● Πολύ λευκό χρώμα δέρματος, ξανθά ή κόκκινα μαλλιά, φακίδες στο πρόσωπο και στη ράχη, δέρμα που καίγεται αμέσως στον ήλιο και δεν μαυρίζει ποτέ (φωτότυπος Ι).
● Διάφορα χόμπι (ιστιοπλοΐα, ψάρεμα κ.ά.).
● Ανώτερο κοινωνικοεπαγγελματικό επίπεδο (ένας αγρότης έχει αναπτύξει καλύτερους μηχανισμούς αντίστασης στην υπεριώδη ακτινοβολία από ένα ανώτερο στέλεχος εταιρείας, που εργάζεται όλο τον χρόνο σε γραφείο).
ω Κάπνισμα. Αποτελεί παράγοντα κινδύνου ιδιαίτερα για ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος στον βλεννογόνο του κάτω χείλους.
● Ύπαρξη πολλών σπίλων (πιο επικίνδυνοι είναι όσοι σπίλοι είναι επίπεδοι, έχουν διάμετρο μεγαλύτερη των 7 mm, έχουν ασαφή περιφέρεια και ανισοκατανομή της μελανίνης στην επιφάνειά τους).
● Ύπαρξη γιγαντιαίων μελαγχρωματικών σπίλων (με διάμετρο μεγαλύτερη των 20 εκατοστών) στα παιδιά, οι οποίοι εμφανίζονται με τη γέννηση.
● Οικογενειακό ιστορικό μελανώματος.
● Ηλιακά εγκαύματα κυρίως στη βρεφική, παιδική και εφηβική ηλικία, αλλά (όπως δείχνουν νεώτερες επιδημιολογικές μελέτες) και σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Ιατρεία μελανώματος
● Αττικό Νοσοκομείο (τηλ. 210-5832396).
● Νοσοκομείο «Α. Συγγρός» ( τηλ. 210-7231731).
● Νοσοκομείο ΙΚΑ «Γ. Γεννηματάς» (τηλ. ραντεβού 184).
● Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Κρήτης (τηλ. 2810-542107).