Διάγνωση της Αλτσχάϊμερ σε 60 δευτερόλεπτα!

[MaDa]

Διάγνωση της Αλτσχάϊμερ σε 60 δευτερόλεπτα!

Το απόλυτο διαγνωστικό μηχάνημα για τον εγκέφαλο ανέπτυξε έλληνας επιστήμονας στις ΗΠΑ. Η συσκευή, που μοιάζει με τομογράφο, είναι σε θέση να διαγνώσει μέσα σε ένα λεπτό της ώρας αν κάποιος πάσχει από Αλτσχάιμερ, σκλήρυνση κατά πλάκας, σχιζοφρένεια, αλκοολισμό ή άλλες παθήσεις που αφήνουν τη σφραγίδα τους στη λειτουργία του εγκεφάλου



ΙΩΑΝΝΑ ΣΟΥΦΛΕΡΗ






Απεικόνιση των μαγνητικών πεδίων τα οποία μετρούνται με τη μαγνητοεγκεφαλογραφία και αποκαλύπτουν τη λειτoυργικότητα του εγκεφάλου


Ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία, αλλά πρόκειται για σύγχρονη επιστημονική πραγματικότητα: ερευνητές του Πανεπιστημίου της Μινεσότα με επικεφαλής τον έλληνα καθηγητή κ. Απόστολο Γεωργόπουλο ανέπτυξαν τεστ το οποίο επιτρέπει τη διάγνωση της νόσου \Αλτσχάιμερ, της σκλήρυνσης κατά πλάκας, της σχιζοφρένειας, της κατάθλιψης, του χρόνιου αλκοολισμού και άλλων ασθενειών, σε ένα λεπτό! Το τεστ, το οποίο είναι εξαιρετικής απλότητας, καθόλου επεμβατικό και βασίζεται στη μαγνητοεγκεφαλογραφία (magneto-encephalography, MEG), έχει προς το παρόν δοκιμαστεί σε περίπου 250 εθελοντές με εκπληκτικά αποτελέσματα. Αν και οι ευρύτερες κλινικές δοκιμές, οι οποίες τώρα σχεδιάζονται, αποδείξουν την αξιοπιστία του, θα πρόκειται πραγματικά για επανάσταση στη διάγνωση των ασθενειών που διαταράσσουν τη λειτουργία του εγκεφάλου. «Το Βήμα» μίλησε με τον έλληνα γιατρό και σας παρουσιάζει τις λεπτομέρειες αυτού του τεστ που εκτιμά τη λειτουργικότητα του εγκεφάλου και το οποίο μπορεί στη διάρκεια της επόμενης πενταετίας να βρίσκεται σε κάθε νοσοκομείο.
Λειτουργική «υπογραφή»
Η διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ παραμένει μέχρι σήμερα εξαιρετικά δύσκολη και χρονοβόρος: οι γιατροί εφαρμόζουν συνδυασμό φυσιολογικών και συμπεριφορικών εξετάσεων προκειμένου να αποφανθούν, αλλά συχνά η νόσος διαγιγνώσκεται με πλήρη βεβαιότητα μόνο μετά τον θάνατο του ασθενούς (όταν η ιστολογική εξέταση του εγκεφάλου καταδείξει την ύπαρξη των πλακών του αμυλοειδούς, των πρωτεϊνικών συσσωματωμάτων που αποτελούν το χαρακτηριστικό γνώρισμά της). Αλλά και η διάγνωση της σκλήρυνσης κατά πλάκας είναι χρονοβόρος καθώς απαιτεί, εκτός από τη διενέργεια ειδικών εξετάσεων, και την επί μακρόν παρακολούθηση του ασθενούς. Προκαλεί λοιπόν εύλογη απορία το γεγονός ότι τόσο οι παραπάνω ασθένειες όσο και άλλες μπορούν να διαγνωσθούν ταχύτατα και εντελώς ανώδυνα για τον εξεταζόμενο. Η απορία μάλιστα γίνεται μεγαλύτερη, αν αναλογιστεί κανείς την εντελώς διαφορετική παθολογία αυτών των ασθενειών: πώς είναι δυνατόν το ίδιο τεστ να μπορεί να διαγνώσει μια ασθένεια που χαρακτηρίζεται από συγκέντρωση πλακών αμυλοειδούς στον εγκέφαλο (νόσος Αλτσχάιμερ), μια άλλη που χαρακτηρίζεται από διαταραχές στο σύστημα της ντοπαμίνης (σχιζοφρένεια), μια τρίτη που χαρακτηρίζεται από διάχυτες βλάβες στην επικοινωνία των νευρικών ινών (σκλήρυνση κατά πλάκας), αλλά και άλλες διαφορετικής πάντοτε αιτιολογίας; Την απάντηση μας έδωσε ο καθηγητής κ. Γεωργόπουλος: «Παρά τη διαφορετική παθολογία των ασθενειών που αναφέρατε, όλες έχουν κάτι κοινό: επιδρούν στη λειτουργία του εγκεφάλου την οποία διαταράσσουν με πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Κάθε ασθένεια αφήνει τη λειτουργική υπογραφή της στον εγκέφαλο και εμείς ανιχνεύουμε αυτή ακριβώς τη διαφορετική για κάθε ασθένεια υπογραφή. Με άλλα λόγια, εμείς διαγιγνώσκουμε αυτές τις ασθένειες όχι επί τη βάσει της διαφορετικής βιολογίας τους αλλά επί τη βάσει της διαφορετικής επίδρασής τους στη λειτουργία του εγκεφάλου».
Για να μπορεί μια ασθένεια να αφήσει την υπογραφή της στη λειτουργία ενός οργάνου με τρόπο που να είναι σταθερά μετρήσιμος και να προσφέρεται για διάγνωση, θα πρέπει να είναι εξίσου γνωστές οι συντεταγμένες της καλής λειτουργίας του οργάνου αυτού. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να γνωρίζουμε τη συμπεριφορά του υγιούς εγκεφάλου, για να υπολογίσουμε την απόκλιση από αυτή σε περίπτωση ασθενειών. Τι ακριβώς λοιπόν μετρά η ερευνητική ομάδα του καθηγητού Γεωργόπουλου; «Την ισχύ του συγχρονισμού της επικοινωνίας νευρωνικών πληθυσμών» αναφέρει ο έλληνας καθηγητής και εξηγεί ότι πρόκειται για «ενδογενή ιδιότητα του εγκεφάλου η οποία είχε παρατηρηθεί ήδη από το 1964, από έναν άλλο έλληνα επιστήμονα τον ομότιμο σήμερα καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και ακαδημαϊκών κ. Κώστα Στεφανή. Στα υγιή άτομα η μέτρηση αυτής της ισχύος δίνει πάντοτε το ίδιο αποτέλεσμα. Αντίστοιχα, κάθε ασθένεια από αυτές που μελετήσαμε αποσυγχρονίζει τους νευρωνικούς πληθυσμούς και δημιουργεί χαρακτηριστική απόκλιση από αυτό το αποτέλεσμα, πράγμα το οποίο χρησιμοποιούμε για διαγνωστικούς σκοπούς».

Πρακτικώς, η μέτρηση αφορά τη συγχρονισμένη μετακίνηση ιόντων από συγκεκριμένα νευρωνικά δίκτυα και επιτυγχάνεται με την απεικόνιση των μαγνητικών πεδίων που δημιουργούνται από αυτά. Για να γίνει η μέτρηση ο εξεταζόμενος τοποθετείται ξαπλωμένος με τρόπο ώστε το κεφάλι του να εισέρχεται στον θάλαμο της συσκευής εξέτασης. Στη συνέχεια ζητείται από τον εξεταζόμενο να «καρφώσει» το βλέμμα του σε συγκεκριμένο σημείο για 60 δευτερόλεπτα. Εδώ τελειώνουν οι υποχρεώσεις του εξεταζομένου, ενώ ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής επεξεργάζεται τα δεδομένα των μετρήσεων. Οπως εξηγεί ο κ. Γεωργόπουλος πρόκειται για ένα τεστ το οποίο είναι απλό (απαιτεί μόνο την εστίαση του βλέμματος), μη επεμβατικό (δεν υπάρχουν ηλεκτρόδια που να συνδέονται με τον εγκέφαλο), παθητικό (καταγράφονται μόνο τα μαγνητικά πεδία), ταχύ (διαρκεί από 60 δευτερόλεπτα) και δυναμικό (οι μετρήσεις των μαγνητικών πεδίων λαμβάνονται ανά ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου). Επιπροσθέτως, το τεστ είναι εξαιρετικά μεγάλης σταθερότητας (καθώς τα αποτελέσματα από υγιές σε υγιές άτομο είναι σχεδόν ταυτόσημα) και με μεγάλη ευαισθησία (η οποία επιτρέπει τη διαφορική διάγνωση των ασθενειών).
Σύμφωνα με το άρθρο του καθηγητή Γεωργόπουλου και των συνεργατών του στην επιστημονική επιθεώρηση «Journal of Neural Engineering» (τεύχος 4, 2007, σελ 349-355), το τεστ δοκιμάστηκε σε υγιείς και σε ασθενείς που έπασχαν από τη νόσο Αλτσχάιμερ, σχιζοφρένεια, χρόνιο αλκοολισμό, σκλήρυνση κατά πλάκας, πόνο στο πρόσωπο και σύνδρομο Sjögren (πρόκειται για αυτοάνοσο νόσημα το οποίο χαρακτηρίζεται από ξηροφθαλμία και ξηροστομία, αλλά ένα 30% των ασθενών παραπονείται και για διανοητικές διαταραχές. Σε αυτή την κατηγορία ασθενών δοκιμάστηκε το τεστ). Οι ασθενείς που συμμετείχαν στη μελέτη ήταν καλώς διαγνωσμένοι από ειδικούς και η συμμετοχή τους σε αυτή έγινε για να καταδειχθεί εάν η μαγνητοεγκεφαλογραφία ήταν όντως το εργαλείο που θα επέτρεπε να επιβεβαιωθεί η αρχική διάγνωση.
Επανάσταση στη διάγνωση
Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα της μελέτης κάνουν τους ερευνητές αισιόδοξους ότι σύντομα η μαγνητοεγκεφαλογραφία θα αποτελεί ισχυρό διαγνωστικό όπλο στα χέρια των γιατρών. Σύμφωνα με το κ. Γεωργόπουλο: «το τεστ αυτό θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο για τη διαφορική διάγνωση ασθενειών αλλά και για την παρακολούθηση της πορείας τους έπειτα από χορήγηση θεραπείας. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι μετρήσεις που λαμβάναμε για τους αλκοολικούς ασθενείς, οι οποίοι είχαν σταματήσει την κατανάλωση αλκοόλ, έτειναν προς το φυσιολογικό με το πέρασμα του χρόνου».
Θεωρητικά αυτό το τεστ θα μπορούσε να αξιοποιηθεί στη διάγνωση και άλλων ασθενειών, φτάνει αυτές να επιδρούν στη λειτουργία του εγκεφάλου. Τέτοιες ασθένειες είναι η κατάθλιψη, η διπολική διαταραχή, ο αυτισμός, η νόσος του Πάρκινσον, οι διάφορες εξαρτήσεις κτλ. Ο έλληνας καθηγητής εκτιμά ότι προτού γίνει κάτι τέτοιο θα πρέπει να υπάρχουν δεδομένα από ικανοποιητικό αριθμό ασθενών. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι όσο θα χρησιμοποιείται η μαγνητοεγκεφαλογραφία τόσο θα αυξάνονται τα δεδομένα από διάφορες ασθένειες και τόσο θα ενισχύεται η αξιοπιστία της μεθόδου. Οσο για το πότε θα μπορούσε η μέθοδος να φτάσει στα νοσοκομεία, ο κ. Γεωργόπουλος, ο οποίος αισιοδοξεί να ολοκληρώσει ευρύτερες κλινικές δοκιμές τα επόμενα δύο - τρία χρόνια, εκτιμά ότι «η μαγνητοεγκεφαλογραφία βρίσκεται σήμερα στο στάδιο που βρισκόταν η μαγνητική τομογραφία πριν από χρόνια, όταν δεν χρησιμοποιούνταν παρά μόνο για ερευνητικούς σκοπούς. Ετσι και η μαγνητοεγκεφαλογραφία: μπορεί σήμερα να χρησιμοποιείται μόνο για ερευνητικούς σκοπούς, αλλά δεν αποκλείεται σε πέντε χρόνια να αποτελεί μέρος του εξοπλισμού κάθε νοσοκομείου».

Το ΒΗΜΑ, 02/09/2007 , Σελ.: H03
Κωδικός άρθρου: B15153H031
ID: 289031