Πώς η ανάπτυξη δεν φθάνει στην τσέπη μας

[Κασσάνδρα]

Η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι πριν από 10 χρόνια, αλλά δεν επηρέασε αναλογικά τα αντίστοιχα κοινωνικά μεγέθη

ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ στην ελληνική οικονομία είναι αντιφατικές. Από τη μια μεριά σημειώνονται υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, μείωση της ανεργίας, συρρίκνωση του δημόσιου ελλείμματος, και από την άλλη δεν γίνονται ανάλογα αισθητά στην ελληνική κοινωνία τα θετικά αυτά αποτελέσματα της οικονομικής πολιτικής. Ποιοι είναι οι λόγοι των αντιφατικών αυτών εξελίξεων στην ελληνική οικονομία και κοινωνία; Είναι οι μακροοικονομικές ανισορροπίες και οι διαρθρωτικές αδυναμίες της οικονομίας που δεν έχουν εξαλειφθεί. Η καθυστέρηση στην απελευθέρωση των αγορών, στην αντιμετώπιση του κοινωνικοασφαλιστικού συστήματος, οι μεγάλες δημοσιονομικές ανισορροπίες, οι αδυναμίες του εκπαιδευτικού συστήματος, η χαμηλή ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα εξακολουθούν να δημιουργούν ένα ακατάλληλο οικονομικό περιβάλλον και σημαντικά προβλήματα στη λειτουργία της ελληνικής οικονομίας.
Το 2007, η ελληνική οικονομία, για παράδειγμα, βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι πριν από 10 ή 15 χρόνια, όσον αφορά το παραγωγικό δυναμικό της (υλικό και ανθρώπινο), τους όρους λειτουργίας των αγορών και το γενικότερο μακροοικονομικό πλαίσιο. Η διαπίστωση αυτή περιλαμβάνεται και στην πρόσφατη ετήσια έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος, όπου καταγράφονται ευνοϊκές εξελίξεις στην ελληνική οικονομία, αλλά, παράλληλα, προκαλούν και εύλογα ερωτήματα για τις επιπτώσεις τους στην κοινωνική συνοχή, στην πραγματική οικονομία και στην τσέπη μας. Μερικές από τις ευνοϊκές οικονομικές εξελίξεις είναι οι εξής:

-Η ελληνική οικονομία το 2006 αναπτύχθηκε με ρυθμό 4,3%, που υπερβαίνει ελαφρά το μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας, που ήταν 4,1%. Στους υψηλούς ρυθμούς ανόδου του ΑΕΠ τη δεκαετία 1997-2006 συνέβαλαν κυρίως η αύξηση της εγχώριας ζήτησης και η ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας της οικονομίας μέσω επενδύσεων και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.
-Η αύξηση της απασχόλησης το 2006 ήταν σημαντική (1,9%) και αρκετά υψηλότερη από εκείνη που καταγράφηκε την περίοδο 2000 - 2005. Τα ποσοστά της ανεργίας ήταν 12% το 1998, 11,7% το 2000,11,3% το Μάρτιο του 2004, 9,9% το 2005 και 8,9% το 2006.
-Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, υστερούσε έναντι αυτού της ΕΕ - 15 κατά 21,5%, έναντι 22,3% το 2005.
-Το 2006 ο πληθωρισμός υποχώρησε ελαφρά και έχει διαμορφωθεί στο 3 -3,5% τα τελευταία χρόνια, δηλαδή μειώθηκε σημαντικά σε σύγκριση με 15 χρόνια νωρίτερα.
- Η θετική διαφορά μεταξύ των ελληνικών επιτοκίων και των αντίστοιχων επιτοκίων στη ζώνη του ευρώ μειώθηκε στα επιχειρηματικά δάνεια, ενώ τα ελληνικά επιτόκια είναι πλέον χαμηλότερα από τα αντίστοιχα στη ζώνη του ευρώ σε ορισμένες κατηγορίες καταναλωτικών και στεγαστικών δανείων. Η συνολική δανειακή επιβάρυνση των νοικοκυριών ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει αυξηθεί σε 44% το 2006, από 38% το 2005, παραμένει όμως χαμηλότερη από το μέσο όρο της ΕΕ (58,3% το πρώτο εξάμηνο του 2006).

Το ερώτημα όμως είναι αν αυτές οι ευνοϊκές εξελίξεις σε βασικά μακροοικονομικά μεγέθη τα τελευταία δέκα χρόνια, για παράδειγμα, είχαν κάποιο ουσιαστικό αντίκρισμα στην κοινωνία, στην πραγματική σύγκλιση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απάντηση, δυστυχώς, είναι ότι όχι μόνο δεν επηρέασαν ανάλογα αντίστοιχα κοινωνικά μεγέθη, αλλά, αντιθέτως, σε μερικές περιπτώσεις προκάλεσαν και επιδείνωση. Συγκεκριμένα,

Α. Η ανεργία θα έπρεπε να ήταν στο 4%:
Εκτιμάται ότι, υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας της οικονομίας, κάθε πρόσθετη μονάδα αύξηση του ΑΕΠ περιορίζει το ρυθμό της ανεργίας κατά το ένα πέμπτο ή κατά 0,20 της μονάδας. Σε όλη την τελευταία δεκαετία, όπως προκύπτει από την ίδια Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος, η ελληνική οικονομία αναπτυσσόταν με μέσο ετήσιο ρυθμό 4,1%.
Αν, συνεπώς, λειτουργούσε κανονικά η ελληνική οικονομία, θα έπρεπε σήμερα η ανεργία να είχε περιοριστεί στο 4%. 'Eτσι, στην ίδια δεκαετία παρουσίασε ρεκόρ αύξησης (12% το 1998, 11,7% το 2000,11,3% το Μάρτιο του 2004, 9,9% το 2005 και 8,9% το 2006). Αυτή η δυσμενής εξέλιξη φαίνεται ότι αναστρέφεται το 2006, αφού με τον ίδιο περίπου ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ (4,3%) η απασχόληση αυξήθηκε κατά 1,9%, έναντι 1,3% την περίοδο 2000 - 2005.
Οι λόγοι της δυσμενούς αυτής εξέλιξης αναζητούνται στη διαπίστωση ότι η μεγάλη αύξηση του ΑΕΠ δεν συνοδευόταν από ανάλογη αύξηση της απασχόλησης και, συνεπώς, μείωση της ανεργίας. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, τα προβλήματα αυτά συνδέονται με διαρθρωτικές αδυναμίες στις αγορές προϊόντων και εργασίας, καθώς και στο εκπαιδευτικό και το φορολογικό σύστημα.

Β. Σε 18 χρόνια η πραγματική σύγκλιση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση:
Εκτιμάται ότι οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας συμβάλλουν στην ταχύτερη σύγκλιση του βιοτικού επιπέδου των Ελλήνων προς το αντίστοιχο των Ευρωπαίων. Ωστόσο, παρά τους υψηλούς αυτούς ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδος απέχει κατά 21,5% από το μέσο ευρωπαϊκό όρο (ΕΕ-15= 100).
Το ίδιο περίπου ισχύει και για τις αμοιβές των Ελλήνων εργαζομένων σε σύγκριση με τις αντίστοιχες των άλλων Ευρωπαίων. Κανονικά, με τους υψηλούς αυτούς ρυθμούς ανάπτυξης, θα έπρεπε σήμερα να είχε συγκλίνει η χώρα μας προς το βιοτικό επίπεδο των άλλων Ευρωπαίων. Η εκτίμηση αυτή είχε γίνει πριν από δέκα περίπου χρόνια από την Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία είχε προβλέψει ότι με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης στην Ελλάδα γύρω στο 5% και στην Ευρωπαϊκή Ένωση γύρω στο 3%, η πραγματική σύγκλιση θα επιτυγχανόταν σε εύλογο σχετικά χρονικά διάστημα, δηλαδή σε μια δεκαετία. Ήδη, όπως αναφέρθηκε, απέχουμε 21,5 εκατοστιαίες μονάδες από το μέσο ευρωπαϊκό όρο και με το ρυθμό που μειώνεται η διαφορά αυτή θα χρειαστούν άλλα 18 περίπου χρόνια.

Γ. Ο πληθωρισμός θα ήταν σήμερα χαμηλότερος από μέσο ευρωπαϊκό:
Ο πληθωρισμός βρίσκεται σήμερα στα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας πενταετίας, αλλά συνεχώς παρουσιάζει απόκλιση από το μέσο ευρωπαϊκό όρο σταθερά σχεδόν πάνω από μια εκατοστιαία μονάδα, παρά τα αλλεπάλληλα προγράμματα λιτότητας που έχουν εφαρμοστεί την τελευταία περίπου εικοσαετία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη διάβρωση των εισοδημάτων και τη συνεχή υποχώρηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της οικονομίας ως προς τις τιμές.
Εκτιμάται ότι ο πληθωρισμός στη χώρα μας θα ήταν σήμερα χαμηλότερος από μέσο ευρωπαϊκό (1,8%), αν δεν είχε ενισχυθεί από οικονομικές πολιτικές, που εφαρμόστηκαν την τελευταία εικοσαετία και, κυρίως, στη φορολογία και τα τιμολόγια των δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών (ΔΕΚΟ).
Παρά τη μεγάλη πτώση του πληθωρισμού, έντονη είναι η δυσφορία για τις αυξήσεις των τιμών. Μια άποψη είναι ότι κύρια αιτία για τις αυξήσεις των τιμών είναι το ευρώ, το μεγαλύτερο, σε σύγκριση με τις ανταγωνίστριες χώρες, κόστος εργασίας, η πλημμελής λειτουργία των αγορών.
Σε έρευνα της Εurobank EFG για το πληθωρισμό διαπιστώνεται ότι το νέο νόμισμα δε συνοδεύτηκε από σημαντική διαφοροποίηση του ύψους του πληθωρισμού σε κάποιο συγκεκριμένο εισοδηματικό κλιμάκιο. Το αξιοσημείωτο, σύμφωνα με τη ίδια έρευνα, είναι ότι την περίοδο Ιανουαρίου1990 και Ιανουαρίου 2007, κατά μέσο όρο, οι οικονομικά φτωχότεροι δεν επιβαρύνονται από υψηλότερο πληθωρισμό σε σχέση με τους πιο ευκατάστατους. Ο μέσος όρος της διαφοράς του πληθωρισμού των φτωχών από αυτόν των πλουσίων είναι σχεδόν μηδέν για τα 17 χρόνια του δείγματος.
Υπενθυμίζεται ότι με την εισαγωγή του ΦΠΑ το 1987 (επιλογή υψηλών συντελεστών) ο πληθωρισμός ενισχύθηκε με 5 περίπου πρόσθετες εκατοστιαίες μονάδες, ενώ με τη φορολογική επιδρομή του Αυγούστου του 1992 κατά 3 πρόσθετες εκατοστιαίες μονάδες. Το ίδιο έγινε και τα επόμενα χρόνια, σε χαμηλότερο όμως βαθμό, όταν με τις αυξήσεις τιμολογίων των δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών, της φορολογίας και του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος παρέμενε πυρακτωμένο συνεχώς το πληθωριστικό υπόβαθρο.

www.kathimerini.gr