WORLD.gr - Τα λιπάσματα μολύνουν την ατμόσφαιρα

Ένοχες φαίνεται να είναι οι γεωργικές καλλιέργειες για το θερμοκήπιο και το δίλημμα που προκύπτει εντοπίζεται στον εξής προβληματισμό Μεταλλαγμένα φυτά με κινδύνους ή φυτά με λιπάσματα και άλλους κινδύνους;

Αμερικανός περιβαλλοντολόγος προτείνει φυτά που χρειάζονται λιγότερο άζωτο. Οι αγροτικές καλλιέργειες συμβάλλουν περισσότερο στο φαινόμενο του θερμοκηπίου από ό,τι όλα τα αεροπλάνα, τα αυτοκίνητα, τα τρένα και τα πλοία του πλανήτη μαζί.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα στη γεωργία δεν είναι το διοξείδιο του άνθρακα, αλλά το άζωτο. Οι καλλιέργειες σε όλο τον κόσμο βασίζονται σε λίπασμα πλούσιο σε άζωτο. Παρόλο που μόνο ένα μικρό μέρος του διαφεύγει στην ατμόσφαιρα ως νιτρώδες οξείδιο, αποτελεί το πιο ισχυρό και επικίνδυνο θερμοκηπιακό αέριο. Οι επιστήμονες ελπίζουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα, δημιουργώντας γενετικά μεταλλαγμένα φυτά, που χρειάζονται πολύ λιγότερο λίπασμα για να επιβιώσουν.

Πρωτοστάτης στην προσπάθεια είναι ο Έρικ Ρέι, μέλος της παλαιότερης περιβαλλοντικής οργάνωσης της Αμερικής και ιδρυτής της εταιρείας Βιοεπιστήμες Αρκαδία. Η απάντηση του Έρικ Ρέι στις κλιματικές αλλαγές είναι φυτά που χρειάζονται λιγότερο άζωτο για να μεγαλώσουν. Σε όλο τον κόσμο, οι καλλιεργητές χρησιμοποιούν τεράστιες ποσότητες αζωτούχων λιπασμάτων, που ευθύνονται για το 1% των συνολικών εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων στην ατμόσφαιρα. Από το λίπασμα που χρησιμοποιούν οι αγρότες, μόλις η μισή ποσότητα του αζώτου καταλήγει στα φυτά. Το υπόλοιπο μολύνει το χώμα και τον υδροφόρο ορίζοντα. Ακόμα χειρότερα, όταν το νιτρικό άλας στο έδαφος μετατρέπεται σε νιτρώδες οξείδιο, δημιουργείται ένα θερμοκηπιακό αέριο 300 φορές πιο ισχυρό από το διοξείδιο του άνθρακα. Τα επίπεδα του νιτρώδους οξειδίου στην ατμόσφαιρα έχουν αυξηθεί κατά 18% από την αρχή της σύγχρονης γεωργίας και το αζωτούχο λίπασμα είναι ο κύριος υπεύθυνος.

Η πρόταση των επιστημόνων είναι ένα γονίδιο που προέρχεται από το κριθάρι. Ένα πιλοτικό πρόγραμμα έχει ήδη αρχίσει σε καλλιέργειες ρυζιού στην Κίνα. Η πειραματική προσθήκη του γονιδίου τα τελευταία πέντε χρόνια σε φυτά, όπως η ελαιοκράμβη, αυξάνει τη δυνατότητα απορρόφησης αζώτου από το έδαφος. Σύμφωνα με την εταιρεία Αρκαδία, με σημερινές ποσότητες λιπασμάτων η σοδειά αυξάνεται κατά το ένα τρίτο. Αν μειωθεί το λίπασμα κατά τα δύο τρίτα, η σοδειά παραμένει ίδια με τα σημερινά δεδομένα.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για την ατμόσφαιρα;

Η μείωση της χρήσης λιπασμάτων κατά το ένα τρίτο θα μειώσει τις εκπομπές των θερμοκηπιακών αερίων περισσότερο από ό,τι αν απαγορεύονταν οι πτήσεις όλων των αεροσκαφών στον κόσμο.
Οι ειδικοί θεωρούν πως η ισχυρή αντίσταση των αγροτών, αλλά και των πολιτών σε πολλές περιοχές του κόσμου, ενάντια στα γενετικά μεταλλαγμένα φυτά θα καμφθεί αναγκαστικά, λόγω των εξελίξεων στο παγκόσμιο κλίμα.

Στα επιστημονικά εργαστήρια, στόχος είναι η δημιουργία φυτών που προσαρμόζονται σε βασικά χαρακτηριστικά των κλιματικών αλλαγών, όπως η έντονη ξηρασία και η αλμυρότητα του εδάφους. Φυτά ανθεκτικά στην ξηρασία και το αλάτι μπορούν να μειώσουν το κόστος για τους αγρότες και τις εκπομπές θερμοκηπιακών αερίων, αλλά και να περιορίσουν τη μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα, των ποταμών και των θαλάσσιων ακτών από το νιτρικό λίπασμα.

Βέβαια, τα γενετικά μεταλλαγμένα φυτά εγκυμονούν πολλούς κινδύνους για το περιβάλλον. Οι αντίπαλοί τους φοβούνται ότι η ευκολότερη καλλιέργειά τους θα ανοίξει στους αγρότες περιοχές άγονες και άνυδρες με ιδιαίτερα εύθραυστα οικοσυστήματα. Έπειτα το ρύζι, που είναι ανθεκτικό στο αλάτι, θα μπορούσε να μεταφέρει γονίδιά του σε κάποιον άγριο συγγενή του, δημιουργώντας ένα ζιζάνιο που καταστρέφει το οικοσύστημα στις εκβολές των ποταμών.

Απαντήσεις κατοχυρωμένες επιστημονικά δεν υπάρχουν για καμία πλευρά ακόμα και οι αντιθετικές απόψεις έχουν η κάθε μια ισχυρά επιχειρήματα. Η πρώτη γενιά των γενετικά μεταλλαγμένων φυτών έχει χαρακτηριστικά όπως η αντοχή στα ζιζάνια και τα έντομα, που ωφελεί τους παραγωγούς. Όμως, οι καταναλωτές δεν έχουν δει ακόμα τα οφέλη και οι οικολόγοι υποστηρίζουν πως αυτές οι αγροτικές μέθοδοι απειλούν τη βιοποικιλότητα.

Στην Ευρώπη, η αντίσταση της κοινής γνώμης έχει υποχρεώσει τους πολιτικούς να καθυστερήσουν τη χρήση των γενετικά μεταλλαγμένων καλλιεργειών στα χωράφια και των τροφών στην αγορά. Αλλά, οι αλλαγές στο κλίμα και η ανάπτυξη καλλιεργειών που βοηθούν στην αναχαίτισή τους, αναμένεται να μειώσουν τις αντιστάσεις. Αυτού του είδους τα γενετικά μεταλλαγμένα φυτά είναι καθ΄ οδόν. Το 2007 η Μονσάντο, πρωτοπόρος εταιρεία στα γενετικά μεταλλαγμένα ζήτησε από επιστήμονες και ακαδημαϊκούς να σκεφτούν πώς πρέπει να προσαρμοστεί η γεωργία στην παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας.

Το συμπέρασμά τους ήταν ότι σε μία γη με ασταθές κλίμα, η ξηρασία και άλλα κλιματικά φαινόμενα θα επηρεάσουν σημαντικά την απόδοση των καλλιεργειών. «Βασικό μας μέλημα είναι να βοηθήσουμε τα φυτά να προσαρμοστούν στην περιβαλλοντική πίεση», εξηγεί στο περιοδικό «Νew Scientist» ο Ντέιβιντ Φίσλοφ, αντιπρόεδρος της Μονσάντο. Οι πρώτοι εκπρόσωποι της νέας γενιάς γενετικά μεταλλαγμένων φυτών θα είναι ποικιλίες αραβοσίτου, που μπορούν να επιβιώσουν σε μεγάλες περιόδους ξηρασίας ή που χρειάζονται λιγότερο νερό την εποχή της ανάπτυξης.

Η ζήτηση είναι μεγάλη, καθώς η ξηρασία επιβαρύνει τους παραγωγούς καλαμποκιού σε όλο τον κόσμο με 5,5 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Η δημιουργία φυτών που αντέχουν στην έλλειψη νερού είναι πιο πολύπλοκη και δύσκολη από τη δημιουργία φυτών, που αντέχουν στα ζιζάνια και τα έντομα. Ό,τι είναι αποτελεσματικό σε ένα είδος και σε ένα περιβάλλον μπορεί να μην έχει αποτέλεσμα αλλού. Η Μονσάντο ισχυρίζεται πως οι πρώτες εμπορικές ποικιλίες αραβοσίτου θα βγουν στην αγορά το 2010 και θα ακολουθήσουν άλλα φυτά.

Οι επιστήμονες ελπίζουν πως η δημιουργία γενετικά μεταλλαγμένων φυτών, που προσαρμόζονται στις κλιματικές αλλαγές και είναι ασφαλή για το περιβάλλον θα κάμψουν την αντίσταση της κοινής γνώμης.

ΠΗΓΕΣ
Greenpeace, The Independent, The New York Times, Περιοδικό “New Scientist”, Τα Νέα, Η Καθημερινή