O Xάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης

[Astrolabos]

Σήμερα, 12 Δεκεμβρίου 2007, μία ημέρα πριν από την υπογραφή της Συνθήκης της Λισαβόνας από τους αρχηγούς των κρατών και των κυβερνήσεων των χωρών της Ένωσης, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Χανς-Γκερτ Πέτερινγκ, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο και ο Προεδρεύων του Συμβουλίου, Πρωθυπουργός της Πορτογαλίας Ζοζέ Σόκρατες, σε επίσημη τελετή που έλαβε χώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Στρασβούργο, υπέγραψαν τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιδίωξε τη δεύτερη αυτή επίσημη διακήρυξη του Χάρτη τόσο για συμβολικούς όσο και για τυπικούς λόγους. Όπως είναι γνωστό, από τις 7 Δεκεμβρίου 2000 που ο Χάρτης είχε διακηρυχθεί επίσημα από τα ίδια θεσμικά όργανα κατά τη σύνοδο κορυφής της Νίκαιας στη Γαλλία, έως τώρα δεν είχε νομική ισχύ. Με τη Μεταρρυθμιστική Συνθήκη, μολονότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου αποφάσισε να μην ενσωματώσει τον Χάρτη στο κείμενό της, τα πράγματα αλλάζουν άρδην. Μόλις η νέα Συνθήκη επικυρωθεί και από τα κράτη μέλη, ο Χάρτης αποκτά δεσμευτική ισχύ. Το άρθρο 6 της νέας Συνθήκης λέει: "η Ένωση αναγνωρίζει τα δικαιώματα, τις ελευθερίες και τις αρχές που περιέχονται στον Χάρτη των θεμελιωδών Δικαιωμάτων της 7ης Δεκεμβρίου 2000, ......, ο οποίος έχει το ίδιο νομικό κύρος με τις Συνθήκες".

Με Πρωτόκολλο που επισυνάπτεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Πολωνία εξαιρούνται από την εφαρμογή του Χάρτη. Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμα της 29ης Νοεμβρίου 2007 με το οποίο ενέκρινε το δεσμευτικό νομικά καθεστώς του Χάρτη, ζητεί από τα δύο κράτη να καταβάλουν κάθε προσπάθεια ούτως ώστε να τον εφαρμόσουν και αυτά.

Ο Χάρτης περιέχει όλα τα αστικά, πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών και όλων των προσώπων που διαμένουν στην Ένωση.

Οι διατάξεις του απευθύνονται στα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, καθώς και στα κράτη μέλη, μόνον όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης. Ο Χάρτης δεν επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης και δεν δημιουργεί καμία νέα αρμοδιότητα και κανένα νέο καθήκον για την Ένωση. Την τήρησή του σε όλες τις πράξεις της Ένωσης θα την αναλάβει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Κάθε περιορισμός στην άσκηση δικαιωμάτων και ελευθεριών που περιέχονται στον Χάρτη πρέπει να προβλέπεται από νόμο που σέβεται την ουσία των δικαιωμάτων και των ελευθεριών αυτών. Περιορισμοί επιτρέπονται μόνον εφόσον είναι αναγκαίοι και ανταποκρίνονται σε στόχους γενικού συμφέροντος ή στην ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων και των ελευθεριών τρίτων προσώπων. Καμία διάταξή του δεν μπορεί να δίνει δικαίωμα σε δραστηριότητες που αποσκοπούν στην κατάλυση δικαιωμάτων και ελευθεριών που αναγνωρίζονται σε αυτόν ή σε ευρύτερους περιορισμούς δικαιωμάτων και ελευθεριών που προβλέπονται σε αυτόν. Τέλος, καμία διάταξή του δεν μπορεί να περιορίσει ή να θίξει δικαιώματα και ελευθερίες που αναγνωρίζονται από τα Συντάγματα των κρατών μελών.

Τα Δικαιώματα που απορρέουν από τον Χάρτη χωρίζονται σε έξι ενότητες:

1. Αξιοπρέπεια: ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δικαίωμα στη ζωή, δικαίωμα στην ακεραιότητα του προσώπου, απαγόρευση των βασανιστηρίων και των απάνθρωπων ή εξευτελιστικών ποινών ή μεταχείρισης, απαγόρευση της δουλείας και της αναγκαστικής εργασίας.

2. Ελευθερίες: δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια, σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, δικαίωμα γάμου και δικαίωμα δημιουργίας οικογένειας, ελευθερία σκέψης συνείδησης και θρησκείας, ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης, ελευθερία του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι, ελευθερία της τέχνης και της επιστήμης, δικαίωμα εκπαίδευσης, ελευθερία του επαγγέλματος και δικαίωμα προς εργασία, επιχειρηματική ελευθερία, δικαίωμα ιδιοκτησίας, δικαίωμα ασύλου, προστασία σε περίπτωση απομάκρυνσης, απέλασης και έκδοσης.

3. Ισότητα: ισότητα έναντι του νόμου, απαγόρευση διακρίσεων, πολιτιστική, θρησκευτική και γλωσσική πολυμορφία, δικαιώματα του παιδιού, δικαιώματα των ηλικιωμένων, ένταξη των ατόμων με αναπηρίες.

4. Αλληλεγγύη: δικαίωμα των εργαζόμενων στην ενημέρωση και τη διαβούλευση στο πλαίσιο της επιχείρησης, δικαίωμα διαπραγμάτευσης και συλλογικών δράσεων, δικαίωμα πρόσβασης στις υπηρεσίες ευρέσεως εργασίας, προστασία σε περίπτωση αδικαιολόγητης απόλυσης, δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας, απαγόρευση της εργασίας των παιδιών και προστασία των νέων στην εργασία, οικογενειακή και επαγγελματική ζωή, κοινωνική ασφάλεια και κοινωνική αρωγή, προστασία της υγείας, πρόσβαση στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, προστασία του περιβάλλοντος προστασία του καταναλωτή.

5. Δικαιώματα των πολιτών: δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές, δικαίωμα χρηστής διοίκησης, δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα, Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, δικαίωμα αναφοράς, ελευθερία κυκλοφορίας και διαμονής, διπλωματική και προξενική προστασία.

6. Δικαιοσύνη: δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου, τεκμήριο αθωότητας και δικαίωμα της υπεράσπισης, αρχές της νομιμότητας και της αναλογικότητας αξιοποίνων πράξεων και ποινών, δικαίωμα του προσώπου να μη δικάζεται ή να μην τιμωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια αξιόποινη πράξη.