Η Κούβα και ο Ομπάμα

[fineas]

Στις 22 Ιανουαρίου 1962 οι υπουργοί Εξωτερικών των κρατών που συμμετείχαν στον Οργανισμό Αμερικανικών Κρατών (ΟΑΚ) ακολούθησαν την πρόταση του Αμερικανού ομολόγου τους, Dean Rusk και ομόφωνα αποφάσισαν ότι, επειδή οι αρχές του κομμουνισμού δεν ήταν σύμφωνες με το πολιτικό σύστημα της ηπείρου και επειδή το μαρξιστικό μοντέλο διακυβέρνησης που πρέσβευε η Κούβα ήταν ασυμβίβαστο με το εν λόγω σύστημα, η κυβέρνηση της Κούβας έπρεπε να αποκλειστεί από τον ΟΑΚ και να παύσει αμέσως κάθε συμμετοχή της σε αυτόν.

Έτσι, ξεκίνησε ο χρονικά μακρύτερος αποκλεισμός κράτους - μέλους από διεθνή οργανισμό, ο οποίος κατ' όνομα μόνο δεν αποτέλεσε αποβολή και ο οποίος συνοδεύθηκε από το σκληρό εμπορικό εμπάργκο και τον οικονομικό αποκλεισμό, που με διάφορες μορφές έχουν μονομερώς επιβάλλει οι ΗΠΑ από το 1963. Παρόλο που η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ από το 1992 έως σήμερα, καταδικάζει κάθε χρόνο το εμπάργκο και, εμμέσως πλην σαφώς, το θεωρεί παραβίαση των αρχών του Καταστατικού Χάρτη και του διεθνούς δικαίου, παρόλο που η ιδεολογική τοποθέτηση των μελών του ΟΑΚ έχει σαφώς διαφοροποιηθεί και, έως ένα βαθμό, αντιμάχεται τις ΗΠΑ, παρόλο που ο Ψυχρός Πόλεμος έχει μάλλον περάσει στη λήθη, η Κούβα παρέμενε αποκλεισμένη από τον παναμερικανικό πολιτικό οργανισμό.

Μετά από 42 χρόνια, η Γενική Συνέλευση του ΟΑΚ (σήμερα αριθμεί 35 μέλη) ενέκρινε ψήφισμα στις αρχές Ιουνίου σύμφωνα με το οποίο η απόφαση του 1962 παύει πάραυτα να έχει αποτελέσματα και συνέπειες. Και όσοι φαντάστηκαν ότι, επιτέλους, έφθασε το πολυπόθητο και αίσιο τέλος μιας ολόκληρης εποχής και ότι η Κούβα θα επανέλθει στους κόλπους του ΟΑΚ νικητής και τροπαιούχος διαψεύστηκαν με τον χειρότερο τρόπο. Και αυτό για δύο λόγους. Ο πρώτος λόγος είναι ότι το ψήφισμα συνέχιζε με μια δεύτερη παράγραφο, η οποία, σε σημαντικό βαθμό, αναιρεί το περιεχόμενο της προηγούμενης παραγράφου: «Η συμμετοχή της Δημοκρατίας της Κούβας στον ΟΑΚ θα είναι η κατάληξη μιας διαδικασίας διαλόγου που θα ξεκινήσει κατόπιν αιτήματος της κυβέρνησης της Κούβας και σύμφωνα με την πρακτική, τους σκοπούς και τις αρχές του ΟΑΚ». Οι ΗΠΑ, που χρηματοδοτούν τον Οργανισμό κατά το 60% του προϋπολογισμού του, συναίνεσαν στην υιοθέτηση του ψηφίσματος και σε αντάλλαγμα μπήκε η διάταξη αυτή. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η Κούβα, δια στόματος του ιδίου τoυ Fidel Castro, δηλώνει εδώ και καιρό ότι δεν ενδιαφέρεται καθόλου να συμμετάσχει ξανά στον ΟΑΚ.

Τι έγινε λοιπόν; Η διπλωματία των ΗΠΑ υπό το δόγμα του Προέδρου Ομπάμα για μια νέα, πιο δημιουργική, αντιμετώπιση παλαιών ανοικτών λογαριασμών έκανε το μεγάλο βήμα και τερμάτισε την ιδεολογική αντιπαράθεση (ή ό,τι είχε απομείνει από αυτήν) με την Κούβα. Από την άλλη πλευρά, αναγκάζει την Κούβα να μπει σε έναν ατέρμονο διάλογο, ο οποίος εκ των πραγμάτων θα εστιαστεί στην κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών ελευθεριών στη χώρα, αφού πλέον τα δημοκρατικά ιδεώδη και τα θεμελιώδη δικαιώματα ανήκουν στον σκληρό πυρήνα του ΟΑΚ. Το ερώτημα είναι με ποιο ηθικό έρεισμα ο ΟΑΚ ζητά από την Κούβα να συμμετάσχει σε αυτήν την ανοικτή και, χωρίς ξεκάθαρες παραμέτρους, διαδικασία όταν επί τόσες δεκαετίες, ανάγοντας σε ιερό κανόνα την μη ανάμειξη στα εσωτερικά των κρατών μελών, σιωπά για όλα εκείνα τα μέλη που με τρόπο συστηματικό παραβιάζουν τα δικαιώματα του ανθρώπου και το κράτος δικαίου. Βεβαίως, ο κανόνας των δύο μέτρων και δύο σταθμών βρίσκει την καλύτερη, ίσως, έκφανσή του εντός των διεθνών οργανισμών.

Και τι μέλλει γενέσθαι; Από άποψη διεθνούς δικαίου, όσο διάτρητη ήταν η απόφαση του Ιανουαρίου 1962, τόσο διάτρητη είναι και η απόφαση του Ιουνίου 2009. Δεν νοείται να καλείς ένα υφιστάμενο κράτος - μέλος να διαπραγματευθεί την θέση του μέσα στο διεθνή οργανισμό. Η θέση του είναι δεδομένη. Σε περίπτωση που δεν θα μπορέσει να εκτελέσει τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει ή, στη χειρότερη περίπτωση, παραβιάσει τις υποχρεώσεις του, τότε ο Οργανισμός θα δικαιούται να θέσει σε εφαρμογή τους μηχανισμούς εκείνους που είναι σχεδιασμένοι για να "πείσουν" το απείθαρχο κράτος να επανέλθει στη νομιμότητα. Εδώ και χρόνια ο ΟΑΚ διαθέτει αυτού του είδους τους μηχανισμούς. Η Κούβα θα πρέπει να έχει την ευκαιρία να επιστρέψει χωρίς όρους και περιορισμούς. Σε περίπτωση που συνεχίσει να αρνείται την επανένταξή της αλλά επιδιώκει την διατήρηση αυτού του status quo που, τελικά, φαίνεται ότι έχει πλεονεκτήματα για την ίδια (αλλιώς θα πρέπει να σταματήσει να παίζει τον ρόλο του «θύματος» σε μια εποχή που συνεχώς δημιουργούνται νέα «θύματα» από την αντιπαράθεση των κρατών στη διεθνή σκηνή), ο ΟΑΚ δεν θα πρέπει να διστάσει ακόμη και να την διαγράψει ως μέλος.

Μια ανωμαλία που διήρκησε για σχεδόν μισόν αιώνα έλαβε τέλος. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να ξεκινήσει μια νέα.

Κώστας Μαγκλιβέρας
NewsTime