Απρίλιος ο Ιλαρός

[elenid]

Ιερ. Μπος

Από την Ισλανδία ως την Γκόα και από την Αθήνα ως την Αλάσκα, η Πρωταπριλιά, η Ημέρα των Τρελών του Απρίλη (April Fools Day), είναι μέρα χαράς, αστείων, κάποτε χοντροκομμένων, και ψεμάτων με στόχο την γελοιοποίηση ή εξαπάτηση κάποιου, πάντα για την (έστω κακεντρεχή) διασκέδαση των πολλών. Παρ' όλα αυτά, παρά την ευρεία γεωγραφική διάδοση της γιορτής και την καταγραφή της στα ιστορικά κείμενα αιώνες τώρα, ακόμη δεν γνωρίζουμε από που κρατάει η σκούφια της.

Το σίγουρο είναι πως, δεν είναι χριστιανική γιορτή. Μια απόπειρα που έχει γίνει για τη σύνδεσή της με την αλλαγή του ημερολογίου (Ιουλιανό/ Γρηγοριανό) είναι μάλλον αποτυχημένη, αλλά δεν παύει να είναι αρκετά διαδεδομένη.

Σύμφωνα με την εκδοχή των χριστιανικών ριζών της γιορτής, όλα ξεκίνησαν όταν, στα τέλη του 16ου αιώνα, ο πάπας Γρηγόριος αποφάσισε να αντικαταστήσει με ένα σωστότερο ημερολόγιο το παλαιό Ιουλιανό. Το νέο ημερολόγιο τοποθέτησε την πρώτη του χρόνου στην πρώτη Ιανουαρίου. Από τις πρώτες χώρες που ακολούθησαν την παπική εντολή ήταν η Γαλλία. Όμως, δεν ακολούθησαν και όλοι οι πολίτες της. Αρκετοί επέμειναν στο παλαιό ημερολόγιο και την πρωτοχρονιά της πρώτης Απριλίου, γινόμενοι περίγελως των ημερολογιακώς "μοντέρνων" της εποχής, οι οποίοι τους στοχοποίησαν και τους πιάνανε στο ψιλό.

Η εκδοχή αυτή θεωρείται παρατραβηγμένη και ιστορικά δεν φαίνεται να στέκει. Και αυτό γιατί η ημέρα τιμονταν με ψέματα και χοντροκομμένα αστεία πολλά χρόνια πριν από την ημερολογιακή αλλαγή αλλά και γιατί τιμάται και σε πληθυσμούς που δεν έχουν καμμία σχέση με το χριστιανικό κόσμο, όπως, λόγου χάριν, οι ινδοί.

Ακριβώς αυτό το πλούσιο παρελθόν της κάνει πιο πιθανή την εκδοχή, η Πρωταπριλιά να αποτελεί επιβίωση -με μικρές αλλαγές - της εορτής που οι Ρωμαίοι ονόμαζαν Ιλάρια και γιορταζόταν συγκεκριμένες ημερομηνίες μετά την ισημερία, στο τέλος του Μαρτίου.

Η γιορτή αποτελούσε κατάληξη μιας σειράς εορτών, όλων αφιερωμένων στο ζεύγος της Μητέρας Θεάς Κυβέλης, της καταγόμενης από τη Φρυγία και τόσο αγαπητής στη Μικρά Ασία και τη Θράκη, και του γιού και εραστή της Άττι, που αυτοευνουχίστηκε - κάτι που οι Ρωμαίοι ενθυμούνταν στις 22 Μαρτίου-, πέθανε και έμοιασε για πάντα νεκρός - γι' αυτό και οι Ρωμαίοι νήστευαν και τον μοιρολογούσαν στις 24 Μαρτίου- αλλά, εν τέλει ανασταινόταν από την ίδια τη Θεά την επομένη, την ογδόη ημέρα προ των Καλενδών του Απριλίου, έτοιμος να ξαναδοθεί στον έρωτα και τη ζωή. Ο Άττις ξαναρχόταν - η φύση αναγεννιόταν.

Η ημέρα της ανάστασης του Άττι ήταν όντως Ιλαρή. Οι Ρωμαίοι γιόρταζαν και χαίρονταν, στη σκιά της ισημερίας, τον ερχομό της άνοιξης, την ανάσταση της φύσης και της ζωής. Σε αντίθεση με τους Μικρασιάτες και θράκες λάτρεις των δύο -εμφανώς φυσιοκρατικών - θεοτήτων, οι Ρωμαίοι δεν έφταναν σε μανία και δεν αυτοενουχίζονταν προς τιμήν της θεότητας. Έτρωγαν, έπιναν, τραγουδούσαν, παίζανε παιγνίδια ομαδικά αφιερωμένα στην Κυβέλη, μασκαρεύονταν και παρωδούσαν γνωστές προσωπικότητες.

Προφανώς, περνούσαν καλά. Τόσο καλά ώστε, η ρίζα της γιορτής - μιας μάλλον δευτερεύουσας γιορτής, στην οποία ούτε οι ιστορικοί ούτε οι πολιτικοί έδωσαν ποτέ μεγάλη σημασία- να αποδειχθεί ισχυρότατη και ο απόηχός της να ζει μέχρι σήμερα, στην ιλαρή πρωταπριλιά, μια γιορτή που αγαπούν και τιμούν ιδιαίτερα οι δημοσιογράφοι, ακόμη και αν κάποτε τους οδηγεί στην φυλακή, όπως δυό φορές έχει συμβεί στην πατρίδα μας.

Το πρωταπριλιάτικο αστείο κάθε εφημερίδας, σταθμού ή ιστότοπου, αποτελεί προϊόν συσκέψεων, συζητήσεων και πολλών απορρίψεων, πριν αποφασισθεί πια είδηση θα εκπροσωπήσει το χιούμορ και τη διάθεση των συντακτών, προσφέροντας παράλληλα μια μοναδική, ευχάριστη εθιμοτυπική, πια, σπαζοκεφαλιά στους αναγνώστες, ακροατές ή θεατές: αυτήν του εντοπισμού του πρωταπριλιάτικου και της σύγκρισης, με φίλους και γνωστούς, για το καλύτερο πρωταπριλιάτικο της χρονιάς.


Το έργο που κοσμεί τη σελίδα είναι το "Πλοίο των Τρελών" του Ιερώνυμου Μπος

Καλό μας μήνα